v\:* {behavior:url(#default#VML);} o\:* {behavior:url(#default#VML);} w\:* {behavior:url(#default#VML);} .shape {behavior:url(#default#VML);}
        بررسی نوع و میزان اردوهای دانش آموزی دانش آموزان ناحیه (4) آموزش و پرورش قم 1390-1389     استاد: حمید جعفریان یسار دانشجو:  رضا گلکار   فصل اول. 6 مقدمه: 7 بیان مسئله: 8 اهمیت و ضرورت تحقیق: 9 اهداف تحقیق: 11 اهداف فرعی: 11 پرسش های مطالعاتی: 11 حدود مطالعاتی: 12 تعاریف مفهومی و اصطلاحات اردو: 12 دانش آموزان: 12 پایه تحصیلی: 12 دوره ی ابتدایی: 13 دوره ی راهنمایی: 13 دوره دبیرستان: 13 مدارس عادی و مدارس غیر انتفاعی: 13 مدارس غیر انتفاعی: 13 فعالیت های فوق برنامه: 13 فصل دوم 15 مبانی نظری تحقیق (شامل تعاریف، نظریهها و ...): 16 سفرهای مورد تایید اسلام: 17 سفرهای ناپسند و حرام در اسلام: 17 آداب مسافرت: 18 با همسفران: 18 آداب معنوی سفر: 19 انواع سفرهای گروهی: 19 بازدید 22 تعریف بازدید دانش آموزی: 22 هدف بازدید دانش آموزی.. 22 انواع بازدید دانش آموزی.. 23 تاریخچه اردو. 24 تعریف اصطلاحی اردو: 26 تعریف عامیانه  اردو: 26 هدف اردوی دانش آموزی.. 27 اهداف اصلی برگزاری اردو. 27 اینک برخی از سرفصلهای مهم این مقوله رابر می شماریم: 29 اهداف جانبی برگزاری اردو. 32 برنامه ریزان اردویی. 33 دستاوردهای اردو. 34 انواع اردو. 35 از لحاظ سن. 35 اردوی بزرگسالان. 35 از لحاظ جنسیت.. 36 از لحاظ پایه تحصیلی. 36 از لحاظ موقعیت جغرافیایی. 37 از لحاظ مکان. 37 نکاتی پیرامون اردوگاه 38 از لحاظ مدت.. 39 اردوهای کوتاه مدت.. 39 اردوهای میان مدت.. 40 اردوی بلند مدت.. 40 از لحاظ هدف.. 40 اردوی فرهنگی-تربیتی. 40 اردوی علمی-اخلاقی. 41 اردوی علمی. 41 اردوی فرهنگی-هنری.. 42 اردوی نظامی. 42 اردوی پویندگان بسیج. 42 اردوی فرهنگی-ورزشی. 43 اردوی پویندگان. 44 اردوی عبادی.. 44 اردوی زیارتی-سیاحتی. 45 اردوی تلاش و سازندگی. 45 ویژگیهای شرکت کنندگان در این گونه اردو چنین است: 46 اردوی فرهنگی-تفریحی. 46 انواع دیگر اردو. 47 ضوابط و مقررات برگزاری اردوهای و بازدیدها 47 موارد ممنوع. 50 موارد الزامی. 51 سایر موارد 51 تعیین هدف: 51 مشخص ساختن تعداد شرکت کنندگان: 52 انتخاب مکان: 52 انتخاب دانش آموزان: 53 انتخاب مربیان: 53 ثبت نام دانش آموزان: 53 آموزش در اردو: 54 تدارکات اردو: 54 تشکیلات اردو: 54 معاون آموزشی و فرهنگی: 55 معاون امور اجرایی: 55 انجام امور فرهنگی و تبلیغاتی: 55 اردوی توجیهی: 55 اجرای اردو: 56 نکات مهم در اجرای اردو: 56 اصول حاکم بر اردو. 57 فنون زندگی اردویی: 58 نکاتی درباره ی زیارت اماکن مقدسه: 59 تشویق های اردویی. 59 تشویق های اردویی دیگر. 60 دو تشویق دیگر: 61 نکاتی چند درباره ی در چادر. 63 مکان برپا کردن چادر. 64 مراقبت های ویژه در زندگی چادری.. 65 مسابقات اردویی. 66 انواع مسابقات.. 67 نکات قابل توجه در اجرای مسابقات.. 68 اردوهای برگزاری در آموزش و پرورش ناحیه 4 قم سال تحصیلی 90-89. 70 بررسی از لحاظ مقصد: 72 بررسی تحقیقات انجام شده راجع به موضوع(خلاصه ای از تحقیقات مرتبط) 77 جمع بندی فصل دوم: 78 فصل سوم 83 روش تحقیق : 84 روشهای جمع آوری اطلاعات : 85 فصل چهارم 86 پاسخ به پرسشهای مطالعاتی: 87 دلایل کمتر برگزار شدن اردو در دورهی ابتدایی تحصیلی: 88 دلایل کمتر برگزار شدن اردوی دبیرستانها نسبت به مدارس راهنمایی: 88 دلایل بیشتر برگزار شدن اردو در مقاطع راهنمایی: 88 یافته های جدید: 90 بحث: 92 نتیجه گیری: 93 شباهت های دنیا و اردو: 94 پیشنهادها: 95 منابع و مآخذ: 97               فصل اول کلیات تحقیق   مقدمه: یکی از اقدامات و ارکان مهم در علوم و پیشرفت علوم تربیتی در دنیای کنونی،عاملی بنام تحقیق است.یعنی پیشرفت های صنعتی،علمی،تربیتی،اقتصادی و اجتماعی و... در سایه تحقیق صورت می گیرد و پیشرفت ها مدیون تحقیقات گذشته و امروزی باشد. در امر آموزش و پرورش عواملی همچون برنامه های آموزشی،مجلات و کتابهای درسی،منابع آموزشی،مدیران،مربیان،معلمان امکانات و عوامل فیزیکی مانندکلاس درس،تخته سیاه،گچ،...و عوامل مربوط به برون از مدرسه،مانند اردوها که صاحبنظران تعلیم وتربیت معتقدند که 50% فعالیتهای امور تربیتی برنامه های اردویی و بازدیدی می باشد،دست به دست هم می دهند و همگام با سایر نهادها به رشد و پرورش استعدادهای والا مردمی می رسانند. اردو فضایی مناسب است برای بکارگیری اصول تربیتی و استحکام آنچه در یک دوره ی تربیتی آموزش داده شده.اردو محیطی را فراهم می آورد که بدور از ضوابط دست و پاگیر اجتماعی وبا توجه به شناخت قبلی از محصل بتوان بهتر به او نزدیک شده وبسیاری از مسائل تعلیم و تربیت را بطور عملی به او آموخت.در اردو اجتماع را می شناسد،محبت را به دیگرانی که حتی نمی شناسد یاد می گیرد،و صبر و تحمل شدائد را می آموزد. اردو محیطی است بدور از ظاهر سازی و دیگر فریبی،در محیط دوستانه ی اردو افراد به دیگران اجازه می دهند،تا هر کس با هر مرام و مسلکی به درونشان راه یابد و سنگ بنای دوستی ها نهاده شود،دوستی های که در گستره ی زمان ریشه خواهند دوانید.اردوی تربیتی اولین قدم محصل برای تجربه به استقلال،خود باوری،اعتمادبه نفس وزندگی گروهی است.افراد در اردو زندگی جدیدی را بدور از خانواده و در میان گروههای همسال خود تجربه می کنند. اثر تربیتی اردوی یکروزه آنچنان است که نقش آن تا ایام کهنسالی در ذهن افراد باقی می ماند و به همین دلیل اردو از هر کاری تربیتی ای مهمتر،عمیق تر وماندنی تر است. اردو در بروز ویژگی های شخصیتی  افراد،اختلافات فردی،رفتارهای هنجار و نابهنجار و اصلاح آنها ونیز بروز خشونت،مهربانی ها،عواطف و هیجانات و مهار آنها نقش بسزایی دارد.افراد در اردو وشیوه ی زندگی فردی و گروهی،پیروی از قوانین و مقررات،احترام به بزرگان،نقش های اجتماعی،کمک به همنوعان،آشنایی با کمک های اولیه در بروز حوادث،خصلت های نیکو و والای انسانی و قرابت به خالق هستی را می آموزند.و در کل زندگی اردویی مقدمه ای برای ورود به زندگی اجتماعی است.[1] اردوهای تربیتی می تواند دست مربیان را برای کارهای تربیتی بازنماید همچنین از یافته های علوم تربیتی در خصوص مکانیزم فعالیت های گروهی وتاثیرات آن بر فرد و اجتماع وکشف و شناخت مشکلات رفتاری محصلان نائل آید. پژوهش حاضر درصدد است نوع و میزان اردوهای دانش آموزی در آموزش و پرورش را بررسی نماید. بیان مسئله: با توجه به اینکه فرهنگ کشور ما فرهنگی است اسلامی واز مکتب انسان ساز اسلام سرچشمه گرفته است،لذاآموزش وپروش بایستی نسبت به بیدار سازی بعد معنوی و رشد اخلاقی محصلان دست به تلاش گسترده ای زده است.ویکی از اهم فعالیت های آموزش و پرورش برگزاری اردوها در سطح مدارس،شهرستان،استان و کشور است.در این اردوها محصلان چگونگی تعامل اجتماعی،سازگاری اجتماعی،احترام به دیگران و مسئولیت پذیری را می آموزند.شرکت در فعالیتهای فوق برنامه محصلان،علی الخصوص انجام فعالیتهای اردویی،آنان را با این حقیقت مسلم آشنایی می سازد که آسایش فردی در یک سیستم اجتماعی به آسایش جمعی بستگی دارد.و سازگاری و رشد و تکامل اجتماعی به تدریج حاصل می شود.در فعالیت های فوق برنامه و اردویی می توان مسائل حقیقی زندگی را با برنامه ریزی مطرح کرد ونکته ضروری این است که به آموخته های مفید خارج از مدرسه بها داده شود.چون این آموخته ها،بسیار تثبیت یافته تر در ذهن ثبت می شود تا آموخته های کلاسی.حال که فواید بسیار اردو شخص شده،ضرورت پرداختن به پرسشهای زیر ضروری است.-از جمله پرسش که در این تحقیق به بررسی آن پرداخته خواهد شد این است که انواع اردوهای دانش آموزی،  برگزار شده،بررسی می گردد.-و اینکه میزان اردوهای دانش آموزی در آموزش و پرورش ناحیه (4) قم چقدر بوده است؟ اهمیت و ضرورت تحقیق: از دیدگاه اسلام(سیروسفر)در کنار ماهیت تفریحی آن باید هدفمند بوده و دارای روحی معنوی و تربیتی باشد.قرآن کریم در چهار جا دستور به سیروسیاحت داده و آثاری نیز برای آن بر شمرده است که عبارتند از: الف:دیدن سرانجام دروغگویان[2] ب:دیدن عاقبت خطاکاران،مجرمین و کسانی که نافرمانی از دستورات الهی را پیشه ی خود ساختند.[3] ج:دیدن کیفیت آفرینش و اعتقاد به آخرت[4] د:دیدن آثار به جا مانده از پیشینیان و آگاهی از حال آنها[5] بر این اساس اگر در کنار آثار ظاهری،جسمی و روحی مسافرت و ارودها که عبارت است از رفع خستگی،تجدید روحیه،نشاط و آرامش روحی و روانی،به هدفمندی آن نیز توجه شود و با بصیرت از این نعمت استفاده گردد پله ای از پله های کمال طی خواهد شد.امام علی(ع)می فرماید(تَغَّربَ عّنِ الاوطانِ فی طَلَب العُلی،برای رسیدن به اهداف بلند و متعالی مسافرت کن)و در شعری که منسوب به آن بزرگوار است پنج فایده برای (سفر)بیان شده است: تُفَرجُّ هَمّ و اکتسابُ مَعیشهٍ                        وَ عِلمُ و آدابُ و صحبة ماجدٍ[6]       1.      از نظر روحی،بر طرف کننده ناراحتی و غصه است. 2.    از نظر اقتصادی،میدان مناسب کسب و درآمد اقتصادی است. 3.    از نظر علمی،کسب دانش و دانستنیهای جدید 4.    از نظر اجتماعی و اخلاقی،آموختن آداب معاشرت را به ارمغان می آورد. 5.    از نظر فرهنگی و تر بیتی،یافتن هم صحبت های خوب را در پی دارد. حال به ضرورت های این تحقیق می پردازیم: -ضرورت اجتماعی است زیرا:بفهمیم که چه نوع اردوهایی در آموزش وپرورش ناحیه (4) انجام شده است و میزان این اردوها چقدر بوده است؟-ضرورت فرهنگی است زیرا:بفهمیم که چهنوع اردوهایی در آموزش و پرورش ناحیه (4)،پر طرفدارتر بوده است؟ اهداف تحقیق: هدف کلی:بررسی نوع و میزان اردوهای دانش آموزی در آموزش و پرورش ناحیه (4) درسال تحصیلی 90-89     اهداف فرعی: -     بررسی انواع اردوهای دانش آموزی انجام شده در آموزش و پرورش -     بررسی انواع اردوهای دانش آموزی انجام شده در آمورش و پرورش ناحیه 4 قم -     میزان اردوهای زیارتی برگزار شده در ناحیه 4 آموزش و پرورش قم -     میزان اردوهای علمی برگزار شده در ناحیه 4 آموزش و پرورش قم -     میزان اردوهای زیارتی برگزار شده در ناحیه 4 آموزش و پرورش قم -     میزان اردوهای ترکیبی برگزار شده در ناحیه 4 آموزش و پرورش قم پرسش های مطالعاتی: 1. چرا میزان اردوهای دانش­آموزش دختران کمتر از دانش­آموزان پسر ناحیه 4 قم است؟ 2. آیا میزان اردوهای دانش­آموزش دختران و پسران ناحیه 4 قم با پایه­ی تحصیلی آن­ها ارتباط دارد؟ 3. چرا بعضی از انواع اردوهای دانش­آموزی در ناحیه 4 قم بیشتر برگزار شده است. 4. چرا بعضی از انواع اردوهای دانش­آموزش در ناحیه 4 قم کمتر برگزار شده است؟   حدود مطالعاتی: حدود مطالعاتی محدوده ی این پژوهش کلیه ی دانش آموزان دختر و پسر آموزش و پرورش ناحیه 4 قم در سال تحصیلی 90-89 می باشد که با توجه به موقعیت های کاری که مدت 7 سال است که معلم آموزش و پرورش ناحیه 4 قم می باشد،این موضوع را انتخاب کرده تا بتواند،انواع و میزان اردوهای برگزار شده در ناحیه فوق را مشخص کند. تعاریف مفهومی و اصطلاحات اردو: میزان اردو-دانش آموزان-پایه تحصیلی-دوره ی ابتدایی-دوره ی راهنمایی-دوره ی دبیرستان-مدارس عادی-مدارس غیر انتفاعی-فعالیتهای فوق برنامه اردو:فعالیتی سازمان یافته نظامند،هدفمند است که به صورت گروهی و با برنامه ریزی های معین،تحت نظارت وهدایت مربی خارج از محدودی فعالیت های روز مره برگزاری می گردد. میزان اردو:اردوهای مختلف برگزار شده به چه میزان بوده است؟چه اردوهایی پر طرفدارتر بوده اند؟ دانش آموزان: عبارت است از افرادی که در نظام آموزشی کشور در حال تحصیل می باشند. پایه تحصیلی: پایه تحصیلی عبارت است از تقسیم بندی های داخلی دوره های تحصیلی دوره ی ابتدایی: اولین دوره از دوره های سه گانه آموزش و پرورش است،که مدت زمان تحصل آن پنج سال است. دوره ی راهنمایی: دومین دوره از دوره های سه گانه آموزش و پرورش است که مدت زمان تحصیل آن سه سال است. دوره دبیرستان: سومین دروه از دوره های سه گانه آموزش و پرورش است که مدت زمان تحصیل آن چهار سال است. مدارس عادی و مدارس غیر انتفاعی: مدارس عادی عبارت است از مدارس که به سیستم دولتی اداره شده و هزینه های آن را آموزش و پرورش پرداخت می کند. مدارس غیر انتفاعی: مدارس هستند که اولیاء هزینه های مدرسه را تامین می کنند. فعالیت های فوق برنامه: برنامه هایی هستند خارج از برنامه های درسی و بیش از هر عامل دیگر از میزان علاقه،تجربه و قدرت ابتکار معلم،دانش آموزان و مدرسه متاثر می شوند.[7]                       فصل دوم ادبیات وپیشینه تحقیق   مبانی نظری تحقیق (شامل تعاریف، نظریه­ها و ...): سفر شرط رسیدن به اردوگاه طی کردن مسافت و گذشتن از مسیری است که به آن (سفر)می گوییم.سفر در لغت(آشکار شدن امور پنهانی)مناسب این نامگذاری است که در سفر مجهولات انسان درباره ی جهان موجودات آن،به معلومات تبدیل می گردد.انگیزه های سفر:مهمترین انگیزه های سفر را می توان از این قرار دانست: -     جستجوگری وکنکاوش -     دستیابی به یافته های نو -     نشاط یافتن و لذت بردن -     تنوع طلبی و رهایی از یکنواختی و یکرنگی -     تجربه اندوزی وپختگی -     قدم نهادنبه اقلیم واقع گرایی و روشن بینی -     باروری و سازندگی -     آشنایی با سرزمینها،فرهنگ ها،ملتها،و اقوام مختلف -     آشنایی با زیبایی های طبیعت -     اگر کسی سفری را موفق پشت سر بگذارد،در حقیقت همین انگیزه ها را می توان فواید و آثار سفر او نیز قلمداد کرد.[8] انواع سفر:سفر دارای گونه های بسیار است که برخی از نمونه های متداولتر آن را فهرست می کنیم. -     زیارتی -     علمی -     تربیتی -     نظامی -     سیاحتی -     ورزشی -     اداری و شغلی فواید سفر برخی از مصداقهای فواید سفر را از زبان قرآن اشاره کردیم اما در احادیث ما نیز فوایدی برای سفر بر شمرده نشده که برخی از آنها اشاره می کنیم: -     دستیابی به سلامت و تندرستی -     بهرمند شدن از لذت ها و مواهب طبیعی -     رهایی از اندوه و غصه سفرهای مورد تایید اسلام: -     سفرهای زیارتی -     سفرهای علمی پژوهشی -     سفرهای رزمی(جهاد) -     سفرهای معیشتی(برای در آمد حلال) -     سفرهای تفریحی(بدون افتادن در دام گناه و معصیت) سفرهای ناپسند و حرام در اسلام: -     سفرهایی که منجر به ضعیف شدن اعتقاد و دین اسلام می شود. -     سفرهایی که برای انجام کار حرام و به قصد گناه انجام می شود -     مسافرت فرزند بدون اجازه پدر -     مسافرت زن بدون اجازه شوهر آداب مسافرت: -     صدقه دادن و خواندن این دعا: (اَللّهّم اِنیّ اشَتَریتُ بهذه الصّدقهِ سَلامَه سَفَری اَللّهم احفظنی و احفَظ ما مَعیِ و سَلَمنیِ و سَلّم ما مَعِی و بلّغنی و بَلّغ ما مَعِی بِبلاغِکَ الحسن الجَمیل) بار خدایا خریدم با این صدقه سلامتی مسافرتم را،خدایا حفظ کن مرا و کسانی که با من هستند و به سلامت بدار مرا و همراهانم را و برسان مرا و کسانی که با من هستند با رساندنی نیکو و زیبا! -     خواندن دعاها واذکار سفر؛از قبیل قرائت آیه الکرسی،سوره ی حمد و... -     همراه داشتن لوازم مورد نیاز(حفاظتی وامنیتی،بهداشتی و روانی،مالی و غذایی،دینی و معنوی) -     سوغاتی آوردن(هر چند کم باشد) -     صدقه دادن هنگام بازگشت[9] با همسفران: -     خدمت به همسفران و کمک به آنان در موارد مقتضی -     راز داری و عدم افشای اسرار زندگی آنان که به اقتضای مسافرت به همدیگر بازگو می کنند. -     سازگاری با همراهان و پرهیز از تک روی و زیاده طلبی و... -     ایجاد فضایی با نشاط به اینکه از حد شرعی تجاوز ننموده و منجر به سخن لغو،ایذاء مومن،تخریب شخصیت دیگران،غیبت،تهمت و...نشود. -     تعیین سرگروه،پیامبر(ص)می فرمایند:اگر در سفر سه نفر بودید یکی را به عنوان مسئول برگزینید. -     سخاوتمندی نسبت به همدیگر -     تقسیم مخارج و هزینه ها به طور عادلانه بین همدیگر به نحوی که مخارج سفر به دوش فرد یا افرادی سنگینی نکند.(تعیین مسئول امور مالی) -     رعایت حقوق یکدیگر -     احترام به بزرگتر ها و تکریم و مهربانی نسبت به کوچکتر آداب معنوی سفر: -     تفکر و نگاه عبرت آموز موحدانه به محیط پیرامونی و آثار صنع الهی -     یادآوری مسافرت واقعی و ابدی(سفر به آخرت) -     آماده سازی و تدارک ره توشه سفر آخرت،همچنانکه برای مسافرت های دنیوی این تمهیدات به عمل می آید. -     در سفرهای دنیوی ابتدا مقصد شخص شده وسعی می شود از بهترین،نزدیک ترین و مناسب ترین مسیر برای رسیدن به مقصد استفاده گردد.شایسته است در مسافرت اخروی،در همان راهی طی طریق گردد که خداوند متعال و معصومین«ع»برای انسانها ترسیم نموده اند و آن چیزی نسبت جز تقوا و التزام عملی به احکام نورانی اسلام. -     اهتمام به نماز اول وقت و تقید به نماز جماعت -     خواندن قرآن و ذکر خدا به منظور جبران نمازهای شکسته انواع سفرهای گروهی: ‌أ.       حرکت کاروانی: در قدیم،به گروهی مسافر-مانند زائران و بازرگانان-که باهم سفر می کردند و دارای زاد و توشه و مسافرت بودند،کاروان می گفتند و معمولا کاروان به یکی از این دو انگیزه سامان داده می شد.الف:آرامش و آسایش جمعی که حرکت و استراحت وتغذیه مسافران به شکل گروهی انجام می شد و مدیریت آن بر عهده ی«کاروان سالار»بود.ب:امنیت مسافران چون هر کاروان معمولا چند نگهبان مسلح داشت تا پیرامون مسیر حرکت کاروان را از نظر بگذارنند و امنیت آنرا در برابر حمله دزدان و راهزنان تامین نمایند. انواع کاروان:کاروانها بر حسب انگیزه ی مسافران آنها دسته بندی می شده اند.مهمترین انواع کاروانها از این قرار بوده اند: -     کاروان های تجارتی(بازرگانی):این کاروان از تاجرانی ترکیب می یافت که برای تبادل کالا بر سرزمینهای دیگر سفر می کردند.همچنین بود پیامبر بزرگ اسلام«ص»که پیش از بعثت به تجارت مشغول بود ودر بازرگانی،امین مردم به شمار می رفت.امروزه نیز وسائط نقلیه ای که کالاها را به صورت کاروانی حمل و نقل می کنند،معمولا با هماهنگی راه می سپارند و در طول مسیر از یکدیگر مراقبت می نمایند. -     کاروانهای زیارتی:این کاروان معمولا از دوستان،همسایگان،یا همکارانی ترکیب می یابد که برای زیارت خانه ی خدا،مسجدپیامبر«ص»و مزار ائمه«ع»امامزاده ها«ع»سفری راتدارک می بینند.مشهورترین کاروانهای زیارتی از زائران مکه،مدینه،شام،کربلا،بقیع،مشهد و قم شکل می گیرند. -     کاروانهای سیاحتی:هدف این کاروان،گشت و گذار در شهرهای زیبا تاریخی،دیدار از جلوه های نعمت خداوند در این مناطق است. ‌ب.  تور: یکی دیگر از سفرهای گروهی«تور»است.تور واژه ای است بیگانه در لغت،به معنای گردش و سیاحت است.نوعی از مسافرت دسته جمعی که به منظور رسید و سیاحت صورت می گیرد،تور نام دارد.به فرد گردش کننده،«توریست» اطلاق می شود.در این نوع سفر،موسسه ای که بدین منظور تاسیس شده،با دریافت هزینه ای،خدمات مناسب را به مسافران ارائه می کند.تامین وسیله ی نقلیه و مکان استراحت مسافران،از اصلی ترین این خدمات به شمار می رود. پیداست که در تور،انس و الفتی بین مسافران به چشم نمی خورد و اصولا زمینه ی چنین رابطه ای از پیش وجود ندارد،مگر آنکه اتفاقا در طول سفر چنین زمینه ای پدیدار گردد. در تورها،گردش و تفریح یک اصل است.بنابراین،کارگزاران تورها معمولا به گونه ای برنامه می ریزند که شرکت کنندگان در تور از بیشترین میزان تفریح و تفرج برخوردار گردند.با این حال،از تور برای مقاصد دیگر نیز می توان استفاده کرد.اکنون به برخی از انواع تور،فهرست وار اشاره می کنیم: -     تور سیاحتی -     تور زیارتی -     تور تجارتی؛مانند سفر بازرگانی به جزیره کیش -     تور بازدیدی.این نوع از تور هم می تواند جنبه ی علمی داشته باشد،و هم جنبه ی سرگرمی و تفریحی؛مانند بازدید از نمایشگاههای علمی و فرهنگی. ‌ج.    سفر هیأتی: یکی از انواع سفرهای گروهی،سفر هیأتی است.«هیأت»یعنی شکل؛ور در اصطلاح عبارت است از تشکیل یک گروه یا سازماندهی یک جمع.نیز به گروهی از افراد که در یک مسجد یا حسینیه گرد می آیند و به عزاداری می پردازند«هیأت»گفته می شود.هیأت تشکیلاتی است مذهبی که اعضای آن معمولا به صورت هفتگی یا ماهانه تشکیل جلسهمی دهند و درباره ی مسائل دینی و فرهنگی،مطلبی را از روحانی می آموزند.این اعضا تقریبا سالی یک بار به سفر گروهی می روند.مقصد این سفرهای گروهی،معمولا مزار مقدس امامان و امامزادگان«ع»است. ‌د.      سفرهای خانوادگی: این گونه سفرها با حضور اعضای خانواده و به وسیله ی ماشین شخصی یاوسایل نقلیه همگانی صورت می گیرد و اهداف مختلفی را دنبال می کند.سرپرست خانواده با تدارک چنین سفری،می کوشد تا به اعضای خانواده ی خویش فرصتی دهد تا به تفریح و تفرج پردازند،نیروی خویش را بازیابند،از هیجانها و رنجهارهایی یابند و نیازهای روحی خویش را پاسخ گویند.البته در کنار این انگیزه ها،دیدار با اقوام و خویشان،زیارت و گشت و گذار در طبیعت نیز دنبال می شود.در این گونه سفر اعضای خانواده از چهارچوب قواعد خاص خانوادگی در می گذرند وقانونمندی های منزل را تا حدی تعدیل می کنند.بچه ها نیز بیشتر به تفریح می پردازند.و از آزادی بیشتری بهره می برند.به همین دلیل،برنامه های چنین سفری از قبل معین نمی شود و بیشتر از تصمیم اعضای خانواده پیروی می کند که در هر زمان و مکان،به تناسب موقعیت برنامه ای را برمی گزینند. بازدید تعریف بازدید دانش آموزی: بازدیدبه فعالیتی آموزشی و پرورشی گفته می شود که برای تعداد معینی از دانش آموزان،تحت نظارت و هدایت مربیان و معلمان دارای شرایط،با اهداف،برنامه سازماندهی و مدت زمان معین،بر اساس مجوز صادر شده از مراجع ذی ربط برای دیدن مکانها،مراکز و برنامه های خاص یا ملاقات اشخاص صورت می گیرد.[10] هدف بازدید دانش آموزی هدف از برگزاری بازدیدهای دانش آموزی دستیابی به بخشی از اهداف پیش بینی شده ی نظام آموزش و پرورش در دوره های مختلف تحصیلی است.از جمله ی این اهداف آن است که:هویت دینی وملی دانش آموزان را تقویت کنیم و سطح آگاهی آنان رااز دستاوردهای علمی-فرهنگی-اقتصادی و...افزایش دهیم.همچنین،دانش آموزان را با زندگی بزرگان،مشاهیر وشخصیت های دینی و مذهبی،سیاسی،علمی،فرهنگی، ورزشی و...شغل ها وحرفه های گوناگون و نیز فعالیتهای متنوع تولیدی وخدماتی،اماکن وبناهای دیدنی ومذهبی،تاریخی،فرهنگی،علمی،هنری،ورزشی و بهداشتی،مهارتهای زندگی و مسائل زیست محیطی آشنا سازیم و شرایط فراهم آوریم تا آنان آموخته های نظری خود را در شرایط واقعی تجربه کنند و آنان را با واقعیت های موجود در جامعه تطبیق دهند. انواع بازدید دانش آموزی به منظور سهولت در برنامه ریزی و اجرای بازدیدهای دانش آموزی بر اساس موضوعات زیر تقسیم شده اند: 1.      بر اساس موقعیت جغرافیایی ·      بازدید درون شهری ·      بازدید برون شهری داخل استان ·      بازدید برون استانی ·      بازدید کشوری 2.    بر اساس سطح برگزاری ·      بازدید مدرسه ای ·      بازدید منطقه ای یا ناحیه ای ·      بازدید شهرستانی ·      بازدید استانی 3.    بر اساس موضوع ·      بازدید مذهبی                 ·      بازدید علمی ·      بازدید هنری ·      بازدید فرهنگی ·      بازدید تولیدی ·      بازدید خدماتی ·      بازدید ورزشی ·      بازدید صنعتی ·      بازدید تفریحی ·      بازدید بهداشتی ·      دیدار باشخصیت ها و اشخاص ·      بازدید زیست محیطی ·      بازدید ترکیبی ·      بازدید سایر بازدیدها تاریخچه اردو تعریف اردو:«اردو»واژه ای است ترکی که بر گروهی از سپاهیان گسیل شده به جای و نیز وسایل سفر آنان،اطلاق می شده است.در زمان سلطان محمود غزنوی ایرانیان و ترکان و هندیان در لشکر وی با هم زندگی می کردند،زبان آنان ترکیبی از زبان این سه قوم بود که اصطلاحا زبان«اهل اردو»یا«اردو»خوانده می شد.[11]بعدها این نام در موارد دیگر نیز به کار گرفته شد.مهمترین ویژگی اردوی سپاهیان که به دیگر اردوها سرایت کرد قانونمندی و نظم و نظام آن جمع بود.به همین دلیل است که امروزه می گویند«اردو باید دارای مقررات و نظام خاص خود باشد.» موسس و بانی پیشاهنگی و اردو در جهان افسری انگلیسی به نام«روبرت استیفنس اسمیت بیدن پاول»بود.او در سال 1858 میلادی در یک خانواده ثروتمند انگلیسی متولد شد.او بعدها بهعنوانیک افسر جز به هندوستان وسپس به آفریقا رفت و بر اثر لیاقتی که از خود نشان داد به درجه ی ژنرالی رسید.او عقیده داشت که اگر سربازان نیز مانند بومیان آفریقا با عوامل طبیعت و استفاده از امکانات طبیعی آشنا شوند،بهتر می توانند در برابر مشکلات طبیعی و دشمن پایداری و مقاوت کنند.بر اثر این تفکر عده ای از سربازان را با تعلیمات پیشاهنگی که اسامی آن خود یاری و مسئولیت فردی بود آشنا ساخت و با کمک آنها موفقیت های مهمی در جنگ بومیان آفریقا به دست آورد.وی پس از بازگشت به انگلستان از ارتش استعفا داد و تمامی وقت خود را صرف تعلیم و تربیت جوانان و نوجوانان و ایجاد تشکیلات پیشاهنگی کرد.این فکر تربیتی مورد استقبال قرار گرفت و بعدها در سراسر دنیا توسعه یافت[12]فعالیت های رسمی پیشاهنگی در سال 1907 با تشکیل اولین اردوی پیشاهنگی در جزیره«براول سی»آغاز شد.و«بیدن پاول»شخصا سرپرستی بیست نفر جوان پانزده تا هجده ساله را به عهده داشت.نتایج حاصله از این اردو و بسیار رضایت بخش و مفید بود.در سال 1920«گیلو پارک»در نزدیکی لندن برای ایجاد اردوگاه پیشاهنگی به بیدن پاول اهدا شد.و به عنوان مرکز آموزشی مربیان پیشاهنگی شناخته شد وامروزه به عنوان یکی از مهمترین مراکز تربیتی جهانی برای هدایت مربیان پیشاهنگی محسوب می شود.بعد از اینکه پیشاهنگی در انگلستان رونق یافت سایر کشورها نیز به تدریج این نهضت مفیدتر تربیتی را پذیرفتند،و برای اداره و رهبری پیشاهنگی جهان تشکیلاتی به نام«دفتر بین المللی پیشاهنگی»به وجودآمداین دفتر ابتدا در انگلستان و هم اکنون در سویس می باشد.امروزه 86 کشور از کشورهای جهان،از جمله ایران در این دفتر عضویت دارند.در سال 1304 شمسی اولین اردو در ایران توسط پیشاهنگی در منظریه تهران برگزار شد.دکتر حسین بنایی پدر پیشاهنگی ایران محسوب می شود ودر ارتفاعات کلکچال و مشرف به پارک منظریه اردوگاهی شامل زمین های ورزشی،استخر و خوابگاه و بنایی یاد بود پیشاهنگی احداث شده و یکی از مراکز اردوهای تربیتی در ایران شناخته شده است. تعریف اصطلاحی اردو: -     فعالیتی سازمان یافته،نظامند و هدفمند است که به صورت گروهی و با برنامه های معین،تحت نظارت و هدایت مربی در محیطی خارج از محدوده ی فعالیت های روزمره برگزار می گردد.[13] تعریف عامیانه  اردو: -     اردو ابزاری است برای پرورش فکری وجسمی و روحی افراد و تربیت آنان در دامن طبیعت [14] ویژگی های اردو:بنابر آنچه در تعریف اردو گفته شد می توان مهمترین ویژگی های اردو را از این قرار بر شمرد: 1.      هدفمندی با تاکید بر تربیت وخود سازی 2.    بر خورداری از قانون مندی و نظام معین 3.    ایجاد فضایی با نشاط،متنوع و دل انگیز متناسب با شرایط روحی و سنی مخاطبین 4.    ایجاد زمینه ی بروز ونمایش اخلاق و رفتار اسلامی 5.    اجتماعی بودن 6.    بر انگیختن حس صفا،صمیمت و همکاری و احترام میان اعضاء 7.    ساختن پل دوستی و صداقت 8.    فراهم کردن زمینه باز شناسی نفس خویشتن وهمچنین شناخت دیگران 9.    اینجاد زمینه ی شناخت دیگران 10. پدید آوردن صحنه ای برای آزمودن یک زندگی مستقل 11.   همراهی با شور و نشاط و شادی در هر حال 12. تقویت حس درگیری و مبارزه با مشکلات 13. تنوع در برنامه ها(تفریحی،سرگرمی،آموزشی،رقابتی،ورزشی،هنری،فرهنگی و...) 14. تجربه کار گروهی هدف اردوی دانش آموزی هدف از برگزاری اردوهای دانش آموزی تحقق بخشی از اهداف پیش بینی شده ی نظام آموزش و پرورش در دوره های مختلف تحصیلی مصوب شورای عالی آموزش و پرورش و شورای عالی انتقلاب فرهنگی است از جمله ی این اهداف افزایش حس مسئولیت پذیری و مشارکت دانش آموزی،شناخت،پرورش و هدایت استعدادهای آنها و غنی سازی برنامه های درسی و اوقات فراغت دانش آموزان است.[15] اهداف اصلی برگزاری اردو 1.      تربیت اعضا برای رعایت نظم و قانون: رعایت انظباط و قوانین اجتماعی و آموختن مقررات،از اهداف مهم برپایی اردوست.برای رسیدن به این هدف باید قانونی مدون تنظیم گردد و در دیدرس شرکت کنند گان اردو قرار گیرد تا به عنوان«قانون اردو»پذیرفته شود.البته قانون باید سنجیده،دقیق و همه جانبه نگر باشد.از این گذشته،مسئولان و مربیان وکارگزاران اردو،خود باید مجریان دقیق نظم و قانون باشند تا شرکت کنندگان از آنان درس بیاموزند.آموختن انظباط اجتماعی با برنامه ریزی صحیح،هدفی دست یافتنی است که برپایی اردو،گامی بزرگ در حرکت به سوی آن است. 2.    ایجاد و تقویت گرایش به دین و علاقمندی به انجام احکام دینی: برای رسیدن به این مقصود نیز باید سرپرستان و مربیان و کارگزاران خود،به رفتار اسلامی آراسته باشند تا شرکت کنندگان از آنان الگو پذیرند.و نیز شایسته است که با تشویق و ترغیب و اعطای جایزه،شرکت کنندگان به انجام کارهای صالح بر انگیخته شوند.[16] 3.    تربیت افرادی برای ایستادن برپای خویش: اردو تمرین یک زندگی مستقل است وشرکت کنندگان را برای تلاش و کوشش و برپای خویش ایستادن آماده می سازد تا در زندگی،بتوانند با توکل بر خدا و تکیه بر نیروی اندیشه و عمل خود،گاههای بلندی به پیش بردارند. 4.    ایجاد و تقویت روحیه همزیستی اجتماعی: چگونگی ارتباط با دیگران،همکاری وتعاون،ایثار و از خود گذشتگی،دوستی و برادری،هماهنگی با جمع،احترام به حقوق دیگران،و بسیاری از دیگر درسهای اجتماعی،در محیط اردو آموخته شود.این خود،تمرینی برای عرضه ی خدمات اجتماعی در آینده است. 5.    آماده ساختن شرکت کنندگان برای مقاومت در برابر سختی ها و مشکلات: در اردو نباید همه چیز را برای شرکت کنندگان مهیا کنیم بلکه باید توجه به توان آنها،بعضی از وظایف را بر عهده خودشان بگذاریم.آنهاباید،خود چادرشان را برپا کنند خودشان بسازند،خودشان غذا تهیه کنند،خودشان ظرفها و لباسهایشان را بشویند،و...از این رهگذر،آنان به تلاش و کار و تدبیر و اندیشه تشویق می شوند.سازندگی یک هدف است و اردو یک زندگی کوچک.همان گونه کهدر زندگی فراز و نشیب وجود دارد،باید در اردو نیز چنین باشد.اگر اردو در این زندگی کوچک،تقسیم وظایف صورت نپذیرد،فرد چگونه خواهد توانست در زندگی آینده خود،بار وظایف را بر دوش کشد؟ 6.    ارائه ارزشهای اسلامی والقای مفاهیم مذهبی: برای آن که اردو را از این ویژگی برخوردار سازیم،باید با تدبیر و ظرافت عمل کنیم.اهمیت دادن به نماز جماعت و قرائت قرآن،کاری است که مسوولان و مربیان و کارگزاران اردو باید به آن بسیار توجه ورزند.فضای اردوگاه و تبلیغات آن نیز باید همسو با این هدف شکل گیرد.اگر فضای اردوگاه اسلامی باشد،این امید می رود که در همه چیز و همه کار،اسلام محور قرار گیرد.این گونه نیست که برنامه اسلامی در نماز جماعت خلاصه شود و دیگر هیچ.اسلام باید در تمام برنامه های اردوسازی و جاری باشد،نه اینکه به کار و زمانی خاص محدود گردد.مثلا برنامه«جنگ شب»نیز باید اسلامی باشد انتقال ارزشهای اسلامی نباید در آموزشهای عقیدتی و قرآن و نماز و دعا خلاصه گردد.در هنگام تفریح و شادی و نشاط،نیز باید اسلام را محور برنامه ها بدانیم. اینک برخی از سرفصلهای مهم این مقوله رابر می شماریم: -     ایجاد فضای سالم دینی جهت پرورش و تربیت اسلامی -     پرورش روحیه برادری و تعاون -     برانگیختن حس دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منکر -     ایجاد زمینه تربیت و رشد ویژگیهای ارزشمند اخلاقی -     ایجاد روحیه همکاری و همگانی در فعالیتهای مذهبی -     تقویت روح ایمان و تحبکم مبانی فکری و عقیدتی -     ایجاد انگیزه های کافی برای پایبندی به فرمانهای دینی 7.    ایجاد فرصت برای تقبل مسئولیت وشخصیت پذیری: در تشکیلات جوخه ای اردو،هر یک از شرکت کنندگان باید با توجه به استعداد و توانش عهده دار مسوولیتی باشد.فرد بی مسوولیت در نظام اردو جایگاهی ندارد.در اردو،هر فرد باید برای همگامی در زندگی اردویی و رفع مشکلات هر چه در توان دارد،به کار گیرد.برخورداری از«وجدان کار»باعث پدید آمدن بهترین جلوه های زندگی اردویی خواهد شد.به این سان،هر کس شخصیت خود را در معرض نمایش می گذارد و خویشتن خویش را در راه زندگی آینده و تقبل مسوولیتهای بزرگتر می شناسد. 8.    پرداختن به تفریحات سالم،برای تخلیه ی فشارها و هیجانهای روحی و روانی: هدف اردو،تنها تفریح نیست.اردو اهداف بلند دیگری را نیز دنبال می کند.اما نباید از یاد برد که تفریح یکی از اهداف اصلی اردو است و اهمیت ویژه ای دارد.یکی از نیازهای افراد،به ویژه کودکان و نوجوانان،نیاز به استراحت است.در بخشی از سال،دانش آموزان بهدرس و فعالیت علمی می پردازند.برای ایجاد انگیزه ی بهتر و بازیابی نیرو و آمادگی بیشتر،آنان باید در فضایی طبیعی و شادی افزا به استراحت بپردازند.استراحت و تفریح،با دیگر اهداف برپایی اردو ناسازگاری ندارد.آرمش وشادی در برنامه های اردو،از قبیل بازیهای پرورشی،مسابقات،گشت وگذار،راهپیمایی،کوه پیمایی،شنا و...جایگاهی ویژه دارد. 9.    ایجاد روحیه شور و نشاط و شادی: در اردو،سکون و تنهایی و گوشه گیری پذیرفته نیست.اردو باید مرکز نشاط و شادی باشد.این اصل باید به شیوه های گوناگون در اردو تجلی داشته باشد.شعارهای گروهی و سرودهای یکی از عوامل پدید آورنده ی این روحیه اند.تشویقهای اردویی،شوخیهای بجا،وشعرهای خود ساخته از دیگر ابزارهای شور ونشاط و شادی اند. 10. آموزش درسهای مفید و ارزشمند: اردو باعث افزایش معلومات و رشد بینش عقیدتی-اجتماعی گردد.فنون زندگی اردویی،مطالعه در طبیعت،شناخت خدا در زمره ی این آگاهیهاست.فرا گرفتن اطلاعاتی مربوط به زندگی خارج از شهر و آشنایی با طبیعت می تواند آدمی را در لحظه های خاص یاری دهد.چگونگی یافتن راه به هنگام گم شدن،استفاده از طناب و گره برای ساختن وسایل مختلف،برپا نمودن چادرهای مختلف،و استفاده از کمترین امکانات برای بیشترین بهره وری در زمان کوتاه اردو،از جمله فنون زندگی اردویی است که در آینده،به تفصیل پیرامون آنها سخن خواهیم گفت. 11.   پربار ساختن اوقات فراغت بر پایه ارزشهای اسلامی: تحقق بخشیدن به شعار«با تعطیلی مدارس،تربیت تعطیل نمی شود»،با استمرار فعالیتهای پرورشی وتربیتی در طول سال میسر است.این هدف با برپایی اردو تامین می شود.اردو پیش اردو بهترین برگزار شوند،اما را به این هدف می رسانند و سبب می شوند که همه نیازهای پرورشی افرادی با یاری خود آنان برآورده گردد. 12. تقویت نیروی ابتکار و رشد استعدادهای نهفته: شناخت،پرورش و هدایت استعدادهای دانش آموزان در زمینه های گوناگون فرهنگی-هنری از جمله اهداف اردوهاست.ایجاد زمینه برای بروز خلاقیتهای فردی در زندگی اردویی،راه را برای شکوفایی ابتکارات در آینده هموار می سازد در اردو.باید با کشف علاقه ها و مهارتهای مختلف افراد،استعدادهای آنان را تقویت کنیم و آنها را با تشویق و ترغیب به پیش رانیم.به این ترتیب،به آنها می آموزیم که در رویارویی با مشکلات،به ابتکار و چاره جویی بپردازند و گره ها را بگشایند. 13. تقویت روحیه صرفه جویی: بهره وری،همیشه و همه جا مفید و ارزشمند است.محور بهره وری این است:بیشترین استفاده از کمترین امکانات.در اردو نیز باید به گونه ای برنامه ریزی کنیم که در مصرف وقت،غذا،و امکانات صرفه جویی شود و در همان حال بیشترین استفاده حاصل گردد.به این گونه،پرهیز از اسراف و مصرف زدگی،در عمل به شرکت کنندگان آموزش داده شود. 14. برآوردن نیاز معاشرت مفید با گروه دوستان و همسالان: یکی از نیازهای نوجوانان،معاشرت با دوستان و پذیرفته شدن در میان همسالان است.در این سن،دیگر والدین نقطه اتکای نوجوان نیستند واو چندان تمایلی به پشتیبانی خانواده ندارد،بلکه بیشتر به حمایت دوستان خود نیازمند است.گاهی گروه همسالان چنان بر یک نوجوان نفوذ دارند که می توانند او را به هر کاری وادارند.نوجوان برای آن که در گروه پذیرفته شود،مانند آنان رفتار آنان رفتار می کند و لباس می پوشد،و جلب نظر اعضای گروه را ر خشنودی والدین خویش مقدم می دارد.[17]هراس از گمنامی و تنهایی،نوجوان را بر می انگیزد تا خود را در ارتباط با گروه همسالان قرار دهد.رنج ناشناخته ماندن آنچنان او را تحت تاثیر قرار می دهد که برای احساس تعلق به گروه،بیشترین فعالیت را از خود بروز می دهد.نوجوانان برای ارضای نیاز تعلق به گروه،به دانش اجتماعی،چگونگی برقراری روابط اجتماعی،و آموزشهای ضروری دیگر نیاز دارند تا بتوانند در گروه های فوق ایفای نقش کنند.[18]یکی از اهداف بلند اردو،ایجاد محیطی آکنده از مهر و صفا و دوستی و یکرنگی در فضایی الهی و معنوی است.با فراهم آمدن زمینه تربیت اسلامی در اردو،تاثیرات گروه همسالان به رشد و پرورش نوجوان کمک می کند. اهداف جانبی برگزاری اردو هر اردو،به لحاظ نوع خود اهداف ویژه ای را دنبال می کند که در کنار اهداف اصلی اردو،قابل توجه اند و باید برای رسیدن به آنها برنامه ای منظم را تدوین و اجرا کرد.این گونه اهداف،متناسب با ضوابط انتخاب شرکت کنندگان،نوع برنامه ها،جنس شرکت کنندگان و مقطع سنی آنان،و مدت زمان برگزاری اردو متفاوت هستند.مثلا اردوی امداد«هلال احمر»هم اهداف اصلی اردوها را دنبال می کند و هم رسیدن به مقاصد دیگری را در نظر دارد.«معاونت پرورشی وزارت آموزش و پرورش»نیز برای هر مقطع سنی هدفهای خاصی را پی می گیرد. برنامه ریزان اردویی سازمانها ونهادهایی که مناسب با اهداف و وظایف خویش،برنامه ریزی اردویی انجام می دهند هر یک دارای نظامی ویژه اند که به هنگام،بدانها خواهیم پرداخت.مهم ترین این سازمانها و نهادها عبارتنداز: -     وزارت آموزش و پرورش -     بنیاد شهید انقلاب اسلامی -     وزارت ارشاد اسلامی -     بسیج دانش آموزی -     مساجد وکانونهای پرورشی -     سازمان تبلیغات اسلامی و دفتر تبلیغات اسلامی -     اتحادیه انجمنهای اسلامی دانش آموزان و دانشجویان -     بعضی از ادارات و وزارتخانه های دیگر -     هلال احمر -     وزارت جهاد سازندگی -     کمیته امداد امام خمینی -     سازمان تربیت بدنی دستاوردهای اردو هدف اصلی انسان از زیستن تکامل است.برای رسیدن به این هدف،در اردو،اهدافی جزئی دنبال می شوند که از دستاوردهای اردو شمار می آیند،اینک برخی از این دستابردها را برمی شماریم: -     شناخت خویشتن،که این موارد را در برمی گیرد: 1.      شناخت کاستیها و ضعفها 2.    شناخت تواناییها و قوتها 3.    بررسی علل شکستها و ناکامیها 4.    یافتن و عوامل پیروزیها و موفقیتها -     شناخت دیگران و محیطها،بویژه آشنایی با دوستان گوناگون و تحلیل شخصیت آنان. -     سیروسفر و آشنایی با سرزمینهای دور و نزدیک. -     یافتن آگاهی از پدیدها به طریق حواس پنجگانه. -     مطالعه احوال و آداب و رسوم مردم و اقوام گوناگون. -     درگیر شدن با مشکلات و تلاش برای پیروزی. -     تجربه اندوزی و تمرین یک زندگی مستقل. -     آموختن نحوه ی معاشرت و کمک به دیگران و رعایت حقوق آنان. -     آموختن آداب و اخلاق اسلامی. -     منضبط شدن و نظم پذیری و رعایت قانونها و مقررات. -     مسولیت پذیری و وظیفه شناسی.[19] انواع اردو اردوها بر پایه ملاکهای گوناگون تقسیم بندی می شوند که اکنون به برخی از آنها اشاره می کنیم: از لحاظ سن از لحاظ سن،می توان اردو را به دو دسته بزرگسالان،و کودکان و نوجوانان تقسیم کرد.از آن جا که بحث درباره ی اردو کودکان و نوجوانان به هنگامی دیگر خواهد آمد،اکنون در مورد اردوی بزرگسالان سخن می گوییم. اردوی بزرگسالان اردو بزرگسالان در زمینه های مختلفی برپا می گردد که به دو نمونه بارز آن اشاره می نماییم: ‌أ.       اردوی نظامی معمولا اهداف اینگونه اردو-امروزه با نام«مانور»شناخته می شود.عبارتنداز: -     یافتن آمادگی لازم برای دفاع در برابر دشمن. -     ایجاد هماهنگی لازم بین یگانهای مختلف نظامی. -     آشنایی نیروها با یکدیگر. -     برآورد کردن توان نظامی خود. -     و... ‌ب.  اردوی ورزشی قبل از برگزاری مسابقات رسمی ورزشی،مربیان با تشکیل اردو،تیم خود را برای شرکت در آنها آماده می سازند به این نوع اردو«اردوی تدارکاتی»نیز گفته می شود.معمولا چنین اردویی شبانه روزی است.اردوی تدارکاتی،گاه در داخل کشور و گاه  خارج از آن برگزار می گردد.اهداف چنین اردویی عبارتنداز: -     یافتن آمادگی بیشتر از رهگذر تمرین،آموزش،و یادگیری فنون مختلف. -     تقویت روحیه اعضا برای رویارویی با حریفان. -     ایجاد انس و الفت و آشنایی بیشتر میان اعضای تیم. از لحاظ جنسیت از این لحاظ،اردوها به دو دسته تقسیم می شوند: ‌أ.       اردوی پسران ‌ب.  اردوی دختران هر یک از این دو دسته ویژگیهایی دارد.مثلا متون آموزشی،نوع بازیها ومسابقات،و اهداف این دو اردو با یکدیگر متفاوتند.از دید اسلام،اردوی آمیخته ناپسند است.از دیدگاه تخصصی نیز باید گفت که برپایی اردوی آمیخته با اهداف اصلی اردو سازگاری ندارد.گاه دیده می شود که برگزارکنندگان اردوها،در یک زمان و مکان،اردوی خواهران و برادران را برپا می نمایند و تنها قدری میان آنان فاصله می افکنند.این کارگزاران باید بدانند که چنین کاری نیز شایسته نیست و دارای پیامدهای منفی تربیتی و اخلاقی است. از لحاظ پایه تحصیلی برنامه ریزی اردو باید به گونه ای باشد که پایه های تحصیلی گوناگون،همراه با یکدیگر در یک اردو شرکت نداشته باشند.برای دستیابی به اهداف بلند اردوها،باید به این نکته بسیار رعایت کنیم.یکی از دلایل بی ثمر ماندن برخی از اردوها،غفلت از همین اصل است.هر پایه ی تحصیلی و گروه سنی نیازهای ویژه ای دارد و از این رو برنامه هایی خاص می خواهد.برای این که اردوی پرباری داشته باشیم،باید هر پایه،جداگانه برنامه بریزیم.اردویی مطلوب است که در آن هر پایه ی تحصیلی،جداگانه شرکت داده شود.با این حال،اگر چنین امکانی وجود ندارد،بهتر است که در پایه ی نزدیک به هم در یک اردو شرکت داده شوند؛یعنی پایه ی اول و دوم ابتدایی،سوم و چهارم ابتدایی،پنجم ابتدایی و اول راهنمایی،دوم و سوم راهنمایی،اول و دوم دبیرستان،سوم و چهارم دبیرستان. از لحاظ موقعیت جغرافیایی از لحاظ موقعیت جغرافیایی،می توان اردو را به این گونه ها تقسیم کرد: ‌أ.       اردوی شهری. ‌ب.  اردوی استانی. ‌ج.   اردوی کشوری. ‌د.      اردوی خارج از کشور.  هر یک از این اردوها به امکانات و برنامه ریزیهای خاصی نیازمندند.مثلا اردویی کشوری که همه ی استانهای کشور در آن حضور دارند-به دلیل گستردگیوتنوع فراوان،به برنامه ریزی بسیار دقیقی نیاز دارد. از لحاظ مکان مکان برپایی اردوها(اردوگاه)نیز متفاوت است.اردوگاه دارای دو نوع است: ‌أ.       اردوگاه ثابت اردوگاه ثابت به مکانی گفته می شود که ویژه ی برپایی اردو باشد و به همین منظور ساخته و پرداخته گردد.این اردوگاه،خود،دو نوع دارد: -     اردوگاه ثابت دائم؛یعنی مکانی که ویژه ی برگزاری اردو و دارای سرویس بهداشتی و امکاناتمناسب است وکارمندانی همیشگی دارد.این کارمندان،در طول سال خواه زمانی که اردو برپاست و خواه زمانهای دیگر در اردوگاه به سر می برند وآن را حراست می کنند. -     اردوگاه ثابت غیر دائم؛یعنی اردوگاهی که گرچه به منظور برگزاری اردو برپا شده است کارمندان ثابت ندارد؛بلکه کارمندان به همراه هر اردو وارد اردوگاه می شوند و همراه با آن اردوگاه را ترک می کنند. ‌ب.  اردوگاه سیار اردوگاه سیار به مکانی گفته می شود که ویژه ی برگزاری اردو بنا نشدهاست و به طور موقت به عنوان اردوگاه مورد استفاده قرار می گیرد.اردوگاه سیار نیز دو نوع دارد. -     اردوگاه سیار محدود؛یعنی محلی که دارای محدوده ای معین و امکاناتی خاص که به کسی تعلق دارد و موقتا برای برپایی اردو از آن استفاده می شود. -     اردوگاه سیار نامحدود؛یعنی یکی از مناطق طبیعی مانند جنگل یا کوه که به انتخاب خود،در آن اردو می زنیم.در این صورت،باید امکاناتی را به همراه برداریم و تاسیساتی را ایجاد کنیم،مثل دستشویی بهداشتی و زباله دانی.البته حتما باید در پایان اردو،آثار به جا مانده را به گونه ای محو سازیم که هیچ نقش مخربی در طبیعت و محیط به جا نماند. نکاتی پیرامون اردوگاه در انتخاب مکان اردو،باید نکات زیر را در نظر گرفت: -     محل اردوگاه از وضعیت مناسب اقلیمی برخوردار باشد،مثلا در مجاورت دره های باریک و رودخانه های سیل زا،قرار نداشته باشد. -     به محل انباشت زباله و مراکز صنعتی و تجاری نزدیک نباشد تا هم از سروصدا دور گردد و هم از آلودگی هوا مصون ماند. -     زمین اردوگاه کمی شیب دار و بدون رطوبت و دور از باتلاق باشد. -     با منبع تامین آب فاصله ای مناسب داشته باشد. -     برای اسکان افراد و ایجاد کلیه تسهیلات عمومی،فضای کافی در نظر گرفته شود.سطح این فضا حدود3تا4 هکتار برای هر هزار نفر است. -     چادرها به طور ردیفی در دو سوی جاده ای به عرض لااقل ده متر نصب گردند تا رفت و آمد در میان آنها آسان باشد. -     مساحت چادرها،برای هر نفر حداقل3 متر مربع باشد. -     بین چادرها فاصله ای مناسب باشد تا افراد بتوانند بدون برخورد با طنابها و میخهای چادر،آزادانه حرکت کنند. -     در اطراف چادرها،جویهای باریکی حفر گردند تا آب باران را به مجرای اصلی فاضلاب انتقال دهند. -     چادرها بدون سوراخ و پارگی،و عایق باشند. -     بعد از انتخاب محل اردو و نصب چادر و اسکان افراد،رعایت اصول اساسی بهداشتی و ایمنی بسیار اهمیت دارد،زیرا سلامت جسم و روان زمینه انجام فعالیتهای اجتماعی-فرهنگی است.[20] از لحاظ مدت اردوها از نظر مدت برگزاری به چند دسته تقسیم می شوند: اردوهای کوتاه مدت کسانی که در این گونه اردو به سر می برند،فقط یک روز را از صبح تا غروب در اردو می مانند و برای استراحت شبانگاهی به خانه های خود باز می گردند.این گونه اردو را«اردوی یک روزه»نیز می نامند.باید دانست که سفرهای گروهی چند ساعته در شهر برای بازدید،گردش در پارک،تماشای فیلم،و...اردو نام ندارند،زیرا هیچ یک از اهداف اصلی اردو را دنبال نمی کنند. اردوهای میان مدت در این اردو،شب هنگام به استراحت می پردازند و حداکثر تا چهار روز در آن به سر می برند.این گونه اردو را«اردوی متوسط»نیز می خوانند. اردوی بلند مدت در چنین اردویی،افراد از پنج روز تا بیش از یک هفته در اردو به سر می برند. از لحاظ هدف اردوها به لحاظ اهداف خود،انواع مختلفی دارند که اینک به نمونه های مهم آن اشاره می نماییم: اردوی فرهنگی-تربیتی مربیان پرورشی مدارس،مسوولان کانونهای پرورشی،کارگزاران فرهنگی پایگاهها و ادارات و مساجد و...با برنامه ریزی پیشین،این اردو را برگزار می کنند.هدف اصلی و محور تلاش این گونه اردو،«تربیت»است.به همین دلیل،گزینش شرکت کنندگان این اردو باید با دقت و ظرافت فراوان صورت پذیرد.اهداف دیگر این اردو عبارتنداز: -     استمرار برنامه های پرورشی و آموزشی در طول ایام تعطیل. -     ایجاد تنوع در برنامه های تربیتی و آموزشی. -     تشویق شرکت کنندگان به گام نهادن در واری تعلیم و تربیت. -     کشف استعدادهای مختلف افراد و فراهم نمودن زمینه های رشد آنان. اردوی علمی-اخلاقی افراد شرکت کننده در این اردو از میان دانش آموزان برتر-از لحاظ اخلاقی و تحصیلی-انتخاب می گردند.از آن جا که بشر با دو بال علم و تقوا به سوی کمال پرواز می کند،شایسته است که این دو ملاک،همراه با هم،معیار گزینش باشند.گاه مشاهده می شود که در این گونه اردو،فقط به جنبه ی عملی و درسی توجه می شود و جنبه های اخلاقی مورد غفلت قرار می گیرند.توصیه می شود که دستیابی به اهداف بلند این اردو،هر دو ملاک به صورت یک سان،مبنای امتیازدهی باشند.هدف اصلی برپایی چنین اردوهایی،الگوسازی برای دانش آموزان است.با ایجاد فضای الهی و آموزشی دقیق و حساب شده می توان دوستانی ارزشمند و الگو را به دانش آموزان معرفی کرد.ایجاد حس رقابت در دانش آموزان دیگر برای حضور در اردوهای آینده از اهداف دیگر این اردوهاست.برنامه های این اردو،به لحاظ نوع شرکت کنندگان،با برنامه های اردوهای دیگر تا اندازه ای تفاوت دارد.ایجاد زمینه های مناسب برای تامین متخصصان آینده ی  مملکت،با برنامه ریزیهای دقیق در چنین اردویی میسر است.تشکیل کلاسهای دانش پرواز،انرژی،پزشکی،و...و دعوت از خبرگان فنون مختلف همراه با توضیح درباره ی هر علم یکی از برنامه ها کارساز و موثر این اردو است. اردوی علمی در این اردو،دانش آموزان برجسته ای که برای شرکت در مسابقات علمی در سطوح گوناگون داخلی و خارجی گزینش شده اند،می کوشند تا آمادگی کافی برای حضور در آن مسابقات را به دست آورند.شرکت کنندگان در این اردو،ضمن حضور در یک اجتماع علمی،شیوه های جدید تمرین و حل مسائل علمی را می آموزند.«المپیاد»های شیمی و فیزیک و ریاضی و کامپیوتر،نمونه های بارز این گونه اردو هستند.گونه ی دیگری از این اردو،توسط مدارس و دیگر نهادهای علمی برپا می گردد که هدف آن،آموزش دستاوردهای نویت علمی در یک رشته معین است،مانند اردوی علمیو بازدیدی از کارخانه ی ماشین سازی،نساجی،و...در شکلی دیگر از این اردو،برگزیدگان رشته های مختلف علمی و دینی برای حضور در مسابقه ی کشوری گردهم می آیند.طبیعی است که این گونه اردو بعضی از اهداف اصلی اردو را نیز دنبال می کند. اردوی فرهنگی-هنری شرکت کنندگان این اردو،افراد هنرمند هستند.برگزیدگان رشته های مختلف هنری-اعم از هنرهای تجسمی و نمایشی و...برای رقابتی سازنده و نیز جهت رشد هنری خود،در این اردو گرد هم می آیند و جلوه های هنر خویش را به نمایش می گذارند.موضوع اصلی برنامه های این اردو هنر است. با این حال،برنامه های فرهنگی دیگر از قبیل برگزاری مسابقات و نمازهای جماعت نیز در فهرست تلاشهای این اردو جای دارند. اردوی نظامی «اردوی نظامی»و«آموزش نظامی»تفاوت اساسی دارند و نباید آن دو راه همسان دانست.در آموزش نظامی،سختگیری،رزم شبانه،نگهبانی،و بسیاری از دیگر برنامه های طافت فرسا به چشم می خورد.لیکن اردوی نظامی این گونه نیست.در این اردو اطلاعات لازم و مفید نظامی در قالبیدلپذیر و جالب به شرکت کنندگان آموخته می شود.مربیان و کارگزاران این گونه اردو حتما نکات تربیتی را نیز مورد عنایت قرار دهند.در این اردو برگزاری مسابقات نظامی،ایجاد آمادگی برای دفاع شخصی،و نمایش ابزارها و فیلمهای جنگی از برنامه های مهم به شمار می روند.از برنامه های جذاب این اردو،تقسیم بندی افراد به چند گروه و انجام یک نمایش رزمی ضمن جمله به دشمن فرضی و تصرف مواضع او است.گاه نیز این دو گروه در برابر یکدیگر صف آرایی می کنند.البته این گونه تلاشها برنامه ریزی دقیقی را می طلبد. اردوی پویندگان بسیج پویندگان بسیج برنامه ای است که در طول سال به صورت استمراری برگزار می گردد.تشکیلات پویندگان بسیج وابسته به واحد بسیج دانش آموزی نیروی مقاوت بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است.این حوزه در زمینه ی جذب و آماده سازی نیروهای بسیجی جهت تحقق بخشیدن به فرمان مقدس امام امت مبتی بر ارتش بیست ملیونی،توفیقات ارزشمندی را کسب نموده است.در برنامه پویندگان بسیج،آموزش نظامی و تمرینات سنگین نظامی مطرح نیست بلکه پویندگان بسیج قصد دارد که با ارائه برنامه ای دلنشین و جذاب برای دانش آموزان و ایجاد نظام و هماهنگی آنان را برای سرباز شدن در ارتش اسلام و حکومت صالحان آماده سازد.این برنامه که از سال71 کار خود را آغاز کرده است با برپایی اولین اردو درسال72 در اردوگاه بسیج رامسر کار فرهنگی تربیتی خود را به منصه ظهور رسانده است.البته پیشگامان بسیج نیز در مطرح مربوطه قرار دارد که در جلد بعدی،سیستم کلی پویندگان و پیشگامان بسیج را شرح خواهیم داد. اردوی فرهنگی-ورزشی در این گونه اردو ورزشکاران نمونه ی رشته های مختلف گرد هم می آیند و با شرکت در یک حرکت فرهنگی-ورزشی،به رقابت می پردازند.از آن جا که ورزش وسیله است نه هدف،رعایت اصول فرهنگی باید سر لوحه کار این اردو باشد.یعنی باید از رهگذر ورزش،روش زندگی بهتر آینده را به افراد بیاموزیم و با برنامه های جذاب و دینی و اخلاقی،به رشد شخصیت آنان کمک کنیم.در گزینش ورزشکاران نیز باید اصول اخلاقی را مورد عنایت قرار دهیم.کارگزاران و مربیان و سرپرستان اردوها هم باید از میان کسانی گزینش شوند که به مسائل تربیتی اهمیتی ویژه ای می دهند؛اخلاق اسلامی را همواره،حتی به هنگام شکست تیم خودی،به کار می بندند؛و با آموختن نکات تربیتی زمینه ی رشد و شکوفایی افراد را فراهم می سازند. اردوی پویندگان طرح«پویندگان»وابسته به معاونت پرورشی وزارت آموزشی و پرورش می باشد.این تشکیلات با عضویت اعضاء آن جهت برنامه ای منسجم،حساب شده و پویا از سال73 با شرکت هشت استان در اردوی سراسری در اردوگاه شهید باهنر تهران آغاز به کار کرده است.تشکیلات فوق زیر نظر اداره ی کل اردوها و اماکن تربیتی معاونت پرورشی وزارت آموزش و پرورش اداره می گردد که بعد از حدود یک سال کار و تحقیق برنامه ای بسیار زیبا و دلنشین را در سال73 به نمایش گذاشته است.قوی ترین برنامه و تقریبا رعایت کلیه موازین و مقررات و قوانین استاندارد برای برپایی هر اردوی در اردوی پویندگان مشاهده شده است.نویسنده که خود شاهد برپایی این اردو بود معترف است که برای اولین بار در کشور اردویی با این قوت و استحکام برگزار شده بود.البته چون برای اولین بار چنین برنامه ای اجرا می شد بی شک دارای اشکال و نقصان بوده است چنانکه مسولین آن نیز پذیرفته و برای رفع آن تلاش وافری نمودند.استفاده از اساتید مجرب،دلسوز،مومن از نشانه های مثبت این اردو بوده است.پویندگان برنامه ای است که در طول سال تحصیلی پیاده می گردد و با اجتماع کشوری آن به اوج خود می رسد.ما در جلد بعدی توضیح بیشتری از سیستم اردوی پویندگان خواهیم داد. اردوی عبادی به کارگزاران اردو پیشنهاد می شود که اردویی با موضوع عبارت نیز ترتیب دهند.با در نظر گرفتن اصول کلی اردوداری و برنامه ریزی برای هر یک از عناوین عبادی،می توان بهترین اردوی عبادی را برپا کرد و از آن،فواید تربیتی فراوان برگرفت.اردوی عبادی،خود،می تواند در بردارنده ی این عناوین باشد:اردوی نماز،اردوی قرآن،اردوی امر به معروف و نهی از منکر،و...افراد شرکت کنندگان در این گونه اردو را می توان از این گروهها برگزید:منتخبان برپایی نماز مدارس،قاریان و حافظان قرآن،مجریان امر به معروف و نهی از منکر،و...از آن جا که این گونه اردو کمتر برپا می شود،زیبنده است که با برنامه ریزی مرتب و علمی در این جهت تلاش نماییم. اردوی زیارتی-سیاحتی در فرهنگ اسلامی،سیروسیاحت و زیارت جایگاه ویژه ای دارد.مثلا درباره ی دیدار با معصومین و نیز زیارت مزارهای شریفشان،روایات بسیاری به چشم می خورد.فصولی که با عنوان«آداب زیارت»و«زیارتنامه»ها در روایات ما وجود دارد،گواه همین مدعاست.اردو زیارتی از تقدس ویژه ای برخوردار است.شرکت کنندگان این اردو،نخست باید آمادگی روحی را برای گام نهادن در این سفر معنوی به دست آورند.آشنایی با سیرهی عملی امام یا امامزاده ی بزرگواری که به زیارت او زیارتنامه،و بزرگان علمای مدفون در جوار امام یا امامزاده ی مزبور از دیگر مصادیق این آمادگی است.برای این که شرکت کنندگان این اردو از بهره ی معنوی برخوردار شوند و هم دچار خستگی و کسالت نگردند باید نکاتی را رعایت کنیم: -     تشرف به مزار مقدس و دیگر امور مذهبی را از لحاظ کمی و کیفی به گونه ای برگزار نکنیم که سبب افسردگی و مرارت شرکت کنندگان شود. -     بناها و مکانهای تاریخی را نیز در برنامه ی اردو بگنجانیم. -     با تنظیم برنامه ی «اردو در اردو»شرکت کنندگان را به گردشگاه نیز ببریم،مانند«شاندیز»یا«طرقیه»در مشهد مقدس. -     برنامه هایی متنوع از قبیل مسابقات حضوری-ورزشی را لابلای تلاشهای اردو جای دهیم. اردوی تلاش و سازندگی این نوع اردو،در سالهای اخیر،طبق توافق دو وزارتخانه ی«جهاد سازندگی»و«آموزش و پرورش»برپا می شود.طرح پیشنهادی این اردو توسط جهاد سازندگی آماده گردید و وزارت آموزش و پرورش نیز پس از بررسی و تصویب طرح،آن را به ادارات تابع خود ابلاغ کرد.این اردو،علاوه بر رعایت اصول کلی،اهداف زیر را تعقیب می کند: -     گستراندن فضای سبز در اطراف و داخل اردوگاهها. -     افزایش حس مسوولیت پذیری و کار در جوانان. -     استفاده از توان دانش آموزان در راه سازندگی کشور. -     پرورش دانش آموزان و تقویت روحیه تلاش در آنان،در خلال اوقات فراغت ایشان. زمینه های تلاش این اردو از این قبیل هستند: -     جنگل کاریپ. -     تولید نهال گلدانی. -     بوته کاری. -     بذرپاشی. ویژگیهای شرکت کنندگان در این گونه اردو چنین است: -     قرار داشتن در پایه تحصیلی سوم راهنمایی یا یکی از چهار سال دبیرستان. -     برخورداری از توان جسمی کامل. -     به همراه داشتن وسایل انفرادی. -     داشتن برگه رضایت نامه از سرپرست خود. پیشتر،این اردو با عنوان«اردوی عمران»برپا می شد و شرکت کنندگان آن،دانشجو بودند. اردوی فرهنگی-تفریحی برپا خواستن اردو،تنها برای تفریح،کاری پسندیده و نیکو نیست.شایسته است که صرف کردن هزینه ها و فرصت بسیار همراه با برنامه ریزیهای گوناگون،تنها در تفریح خلاصه نشود.از این رو،ما عنوان«اردوی تفریحی»را نمی پسندیم اگر چه در هر اردویی،خود به خود،تفریح و شادی نهفته است.البته هدف از تفریح،ایجاد شور و نشاط برای تخلیه ی هیجانها و فشارها و مشکلات روحی است.اصولا اگر یک اردو فقط برای تفریح برپا شود،نمی تواند اهداف ویژه­ی  اردو را دنبال کند،زیرا اردو مقررات دارد،اما تفریح دارای مقررات نیست،نیز اردو نظم دارد،لکن در ذات تفریح نظم نهفته نیست.بنابراین،ما از«اردوی فرهنگی-تفریحی»سخن به میان آورده ایم که تفریح تنها رکن برنام ریزی آن نیست،بلکه همراه با آرمانهای فرهنگی،رسیدن به این اهداف را نیز در نظر دارد: -     از میان بردن خستگی ناشی از امتحانات و فشارهای درسی. -     ایجاد دوستی بیشتر میان اعضا. -     رفع نارحتیها و تنش های ایجا شده در میان دانش آموزان یک کلاس یا مدرسه،که ممکن است در آینده به درگیری بینجامد. انواع دیگر اردو -     اردوی وحدت(با شرکت برادران یا خواهران سنی و شیعه) -     اردوی امداد(اردوی«هلال احمر»برای آموزش کمکهای اولیه و...) -     اردوی کمیته امداد(با شرکت فرزندان خانواده های زیر پوشش«کمیته امداد امام خمینی» -     اردوی بنیاد شهید(با شرکت فرزندان و دیگر اعضای خانواده های زیر پوشش«بنیاد شهید») این گونه اردوها ضمن وفاداری به اصول و آرمانهای اساسی اردو،برنامه های خاص خود را دنبال می کنند،به گونه ای که با اهداف جنبی آنان سازگار باشد. ضوابط و مقررات برگزاری اردوهای و بازدیدها 1.      ضوابط و مقررات ایمنی به منظور افزایش امنیت برنامه های اردویی و بازدیدی و نیز صیانت دانش آموزان و عوامل اجرایی از هر گونه آسیب و خطر احتمالی رعایت مقررات در خصوص موارد ذیل الزامی است: ‌أ.       بیمه کلیه دانش آموزان اعزامی و عوامل اجرایی باید دارای بیمه حوادث و عوامل اجرایی باید در قبل دانش آموزان اعزامی از بیمه مسئولیت مدنی برخوردار باشند.توصیه می شود به منظور افزایش اطمینان از ایمنی دانش آموزان اعزامی و عوامل اجرایی بیمه گروهی استفاده کنید. ‌ب.  وسیله ی نقلیه وسایل نقلیه ای که برای اردوها و بازدیدها مورد استفاده قرار می گیرند باید سالم و مناسب باشند.استفاده از وسیله نقلیه اداری موجود یا شرکت معتبر مسافربری همچنین رعایت ظرفیت مجاز وسیله نقلیه الزامی است.وسیله نقلیه باید دارای بیمه سرنشین،مناسب با طول مسیر و نوع سفر و محهز به امکانات ایمنی و وسایل مورد نیاز با توجه به فصول سال باشد.اعزام دانش آموزان با قطار،هواپیما،کشتی و وسایل نقلیه مجاز دریایی و نیز استفاده از قایق های تفرحی،در صورت همراهی مربی نجات غریق و جلیقه نجات به تعداد همه دانش آموزان و مربیان و رعایت ظرفیت قانونی مجاز است.چنانچه از وسایل نقلیه متعدد استفاده می کنید برنامه ریزی بید به گونه ای باشد که وسایل نقلیه با فاصله ی مناسب از یکدیگر حرکت کنند.در این صورت،حضور حداقل یک مربی یا سرپرست در هر وسیله الزامی است.در طول مسیر نیز باید از توقف های غیر ضروری خودداری کنید. ‌ج.   راننده باید دارای توانایی جسمی و شرایط اخلاقی و روحی مناسب باشد و شئونات اسلامی را رعایت کند.رعایت مقررات قانونی و سرعت مجاز برای حرکت از سوی راننده الزامی است.رعایت موارد فوق را در قرار داد استفاده از وسیله ی نقلیه قید کنید.سرپرست گروه موظف است قبل از اعزام،راننده یا رانندگان را نسبت به نحوه ی ارتباط صحیح با دانش آموزان،حساسیت کار و برخورد تربیتی با ایشان و رعایت شئونات اخلاقی توجیه کند.(آموزش کوتاه مدت).چنانچه راننده مقررات قانونی و سرعت مجاز را رعایت نکند سرپرستان و مربیان موظف اند به وی تذکر دهند و در صورت عدم ادامه ی تخلف مراتب را در اولین فرصت به اطلاع پلیس برسانند. ‌د.      عدم تغییر در برنامه عوامل اجرایی مکلف اند برنامه ی مصوب اردو یا بازدید را دقیقا اجرا کنند.با این حال،تغییر در برنامه با هماهنگی مرجع تصمیم گیرنده مانعی ندارد.به هنگام بروز حوادث احتمالی از قبیل تصادفات،سیل،زلزله و...تغییر مسیر حرکت با رعایت هشدارهای مقامات مسئول بر عهده ی سرپرست گروه است و در صورت عدم دسترسی به سرپرست مربی می تواند تصمیم گیری و اقدام کند.مراتب نیز باید در اولین فرصت به اطلاع مراجع ذی صلاح رسانده شود.همچنین،در صورت بروز مشکل یا پیشامد غیر منتظره،که به هر دلیل موجب تاخیر در بازگشت دانش آموزان شود،واحد اعزام کننده باید مراتب را به نحو مقتضی به اطلاع اولیای دانش آموزان برساند. ‌ه.      تفکیک دوره و جنسیت در برنامه ریزی اردوها و بازدیدها،رعایت تفکیک دوره ی تحصیلی و جنسیت دانش آموزان و تناسب تعداد و جنسیت آنان با مربیان و سرپرست الزامی است.با این حال،در مناطق روستایی و عشایری و نیز مراکز استثنایی برگزاری اردو بازدید برای کلاس های چند پایه ابتدایی،با هم،بلامانع است.همچنین،استفاده از همکاران مدرسه،صرف نظر ز جنسیت آنان،به منزله سرپرست یا مربی در اردوها یا بازدیدهایی که در سطح مدرسه های پیش دبستانی،دبستانی،عشایری و مراکز استثنایی برگزار می شود مانعی ندارد. موارد ممنوع ·      برگزاری اردو و بازدید در اینام امتحانات و یک هفته قبل از آن به استناد تبصره ی مادهی 107 آیین نامه ی اجرایی مدارس ·      ایاب و ذهاب دانش آموزان با وسایل حمل و نقل غیر مسافری از قبیل وانت،کامیونت،تراکتور و...جز در موارد اضطراری ·      حرکت وسایل نقلیه ی حامل دانش آموزان در شب:قطار و هواپیما از این قاعده مستثنی هستند. در محدوده ی مناطق گرمسیری مانند کرمان،هرمزگان،یزد،بوشهر،سیستان و بلوچستان و خوزستان نیز حرکت در شب با رعایت مقررات ایمنی بلامانع است. ·      شنا در رودخانه ·      استفاده از مربیان مرد برای اردو یا بازدید دانش آموزان دختر.مدرسه های ابتدایی و مدرسه های راهنمایی عشایری و روستایی از این بند مستثنی هستند. ·      استفاده از سرپرست زن برای اردو و بازدید دانش آموزان پسر در حالی که همه ی مربیان مرد هستند. ·      پیاده کردن دانش آموزان در بین راه:محل مراجعت دانش آموزان همان محل عزیمت آنان خواهد بود.در موارد اضطراری،پیاده شدن دانش آموزان در بین راه فقط با هماهنگی قبلی و با رضایت اولیای آنان امکان پذیر است. موارد الزامی در اجرای برنامه ی کوه پیمایی،دریا،استخر،اسکی،پارگ جنگلی و...در چارچوب ضوابط و مقررات مربوط استفاده از مربیان متخصص آن رشته،در اردوهای چند روزه ی استانی که تعداد دانش آموزان از سیصد نفر به بالا باشد،در صورت مستقر نبودن پزشک در محل اردو،اعزام یک پزشک با تجهیزات امدادی و در اردوهای چند روزه ی استانی مدارس استثنایی که تعداد دانش آموزان از هشتاد نفر به بالا باشد اعزام یک پزشک با تمام تجهیزات پزشکی الزامی است. سایر موارد استفاده از سرپرست مرد برای اردو یا بازدید دانش آموزان دختران،که مربیان آن زن هستند،الزامی است.چنانچه سرپرست مرد همسر یکی از مربیان همراه و دارای شرایط مندرج در بخش سرپرست اردو و بازدید باشد برای همراهی اردو اولویت دارد.همچنین،مدیر یا یکی از معاونان مدرسه با داشتن شرایط مندرج در این شیوه نامه،در مدرسه های فاقد مربی واجد شرایط،برای سرپرستی دانش آموزان در اولویت هستند.[21] مقدمات اردو:مهمترین مرحله رد برگزاری یک اردو مرحله ی مقدماتی است که بیش از80 درصد برنامه ی اردو را در برمی گیرد و شامل بخش های زیر است. تعیین هدف: 1.      هر اردو باید دارای هدفی مشخص باشد تا مشکلی در اجرای برنامه های آن بوجود نیاید.اردوها می تواند دارای اهداف زیر باشند. ‌أ.       سیروسفر بهرمندی از فضای طبیعی ‌ب.  ایجاد در روابط گروهی و دوستی با همسالان ‌ج.   ایجاد اعتماد به نفس و متکی نبودن به خانواده ‌د.      کشف استعدادهای دانش آموزان ‌ه.      آشنایی با وظایف فرد در گروه ‌و.     آموزش تعلیم مهارتهای اردویی به دانش آموزان ‌ز.     ایجاد حس مسئولیت پذیری در بچه ها مشخص ساختن تعداد شرکت کنندگان: 2.    تعداد دانش آموزان شرکت کننده در اردو بر اساس اهداف و شرایط اردو تعیین می گردد.حداقل مطلوب دانش آموزان شرکت کننده در اردوی یک روزه21 نفره و حداکثر آن63 نفر است.طبیعی است هر چه تعداد شرکت کنندگان در اردو بیشتر باشد از کیفیت کار کاسته می شود. انتخاب مکان: 3.    مکان اردو باید تناسب با اهداف برگزاری اردو باشد.در انتخاب مکان اردو باید مسائل زیر را مدنظر قرار داد: -     فاصله و مسافت مکان انتخابی برای اردو از محل عزیمت شرکت کنندگان. -     شرایط بازدید از مکان. -     حفاظ داشتن محل. -     وجود سرویس بهداشتی و حمام. -     دارا بودن آب و برق. -     آبگیر نباشد تا آنها از نظر سیل غافلگیر نشوند. -     نزدیک آبهای عظیم مانند رودخانه های خروشان نباشد. -     نزدیک خط راه آهن،میادین تیراندازی،مین،پادگنهای نظامی نباشد. -     از نظر جنس زمین،طبقه بالا محکم و زیر آن شن محکم باشد.[22] انتخاب دانش آموزان: 4.    انتخاب دانش آموزان باید متناسب با اهداف اردو و رعایت سن،مقطع تحصیلی جنسیت آنها باشد. انتخاب مربیان: 5.    یک مربی اردو باید،علاوه بر صفاتی که لازمه ی یک شخص مومن و مسلمان است،دارای ویژگی های باشد که بتواند در رفتار و کردار و گفتار خود اهداف اردو را تامین کند.اساساً یکی از مبانی و یا تامین اهداف اردو به شخصیت و ویژگی های مربی بر می گردد.اهمیت این صفات از این قرارند: ‌أ.       مهربانی و محبت. ‌ب.  آشنایی به مسائل تربیتی. ‌ج.   داشتن توانایی جسمی. ‌د.      داشتن تجربه اردویی و گروهی. ‌ه.      علاقمندی به مسائل اردویی ‌و.     داشتن خلاقیت و ابتکار عمل ‌ز.     داشتن چند مهارت اردویی همچنین داشن رضایت نامه از ولی دانش آموز به همراه آنها الزامی است. ثبت نام دانش آموزان: 6.    دانش آموزان را بر اساس شرایط سنی،جنسی،زمان و اهداف اردو ثبت نام می کنند. آموزش در اردو: 7.    آموزش در اردو شامل فعالیت های زیر است: ‌أ.       فعالیت های فرهنگی:خاطره نویسی،کلاس های عقیدتی،آموزش قرآن و... ‌ب.  فعالیت های هنری:کلاس های آموزشی خط،نقاشی،عکاسی و... ‌ج.   مهارتهای اردویی: گره ها،چادرزنی،نقشه خوانی،جهت یابی،طبیعت شناسی و غیره... تدارکات اردو: 8.    تدارکات اردو یعنی،فراهم آوردن وسایل،امکانات،تجهیزات و بستر سازی مناسب جهت برگزاری اردو را تداکات اردو می گویند. یک مسئول تداکات خوب باید دارای ویژگی های زیر باشد: -     آشنایی به مسائل تربیتی -     هماهنگی با مسئول اردو و مربیان -     آشنایی با فرهنگ دانش آموزان -     آشنایی با مسائل تدارکاتی و مالی و خرید ارزاق مورد نیاز تشکیلات اردو: 9.    تمامی عوامل و عناصری که در برگزاری و شکل گیری اردو و نقش ایفا می کنند را تشکیلات اردو می گویند.تشکیلات کادر اجرایی،افراد زیر را شامل می شود: سرپرست اردو:سرپرست اردو هدایت و رهبری اردو را به عهده دارد و لذا باید فردی مدیر و آشنا به مسائل تربیتی و اردویی باشد تا بتواند از عهده ی تمامی مسائل مربوط به اردو اعم از مسائل اجرایی،آموزشی،فرهنگی و تدارکاتی برآید. معاون آموزشی و فرهنگی: تهیه و تنظیم برنامه های مربوط به فعالیت های آموزشی از قبیل انتخاب استادان،مربیان،تنظیم ساعات آموزشی،تشکیل کمیته های عقیدتی و ورزشی و خدمات برعهده ی معاون آموزشی و فرهنگی است. معاون امور اجرایی: این فرد مسئولیت ایجاد نظم و هماهنگی،اجرای مراسم صبحگاهی و شامگاهی،تبلیغات،روابط عمومی و غیره را برعهده دارد. معاون امور مالی و تدارکاتی:تجهیز،تدارک و انجام امور مالی،خرید وسایل مورد نیاز آشپزخانه،حسابداری،امور نقلیه و ارائه ی خدمات بهداشتی و درمانی برعهده ی معاون امور مالی و تداکاتی است. انجام امور فرهنگی و تبلیغاتی: تهیه ی دفترچه ی خاطرات تهیه ی نام اردو تهیه ی پلاکارد و تراکت خوش آمدگویی تهیه ی کارت دانش آموزان تهیه ی نوارهای قرآن و سرود تهیه ی سوال های مسابقات اردوی توجیهی: 10. اردوی توجیهی به منظور توجیه مربیان،مسئولان تدارکات،دانش آموزان و کل کادر اردو برگزار می شود. 11.   تعییین اصول حاکم بر برنامه ها،کلیه ی برنامه ها باید بر اساس زمان بندی زیر اجرا می شوند: فعالیتهای فرهنگی،اردویی و ورزشی حداکثر طی یک ساعت و سی دقیقه فعالیتهای عقیدتی و آموزشی احکام غیر مستقیم به مدت45 دقیقه زمان استراحت به مدت30 دقیقه اجرای اردو: اجرا دومین مرحله ی برگزاری اردوست که شامل فعالیتهای زیر است: 1.      انتخاب ساعت حرکت 2.    بررسی وسایل نقیله 3.    فراهم آوردن تدارکات لازم برای بین راه 4.    تهیه ی غذای بین راه 5.    سرگرم کردن بچه ها در بین راه 6.    به همراه داشتن کمک های اولیه 7.    توجیه دانش آموزان در مورد محل اردو قبل از حرکت نکات مهم در اجرای اردو: 1.      در رعایت نظم و انظباط حد اعتدال را رعایت کنید. 2.    سعی کنید نظم و برنامه ریزی از ابتدا تا انتها به یک روال باشد. 3.    سعی کنید اختلاف نظرهای کادر اردو باعث تغییرات در روند اجرای اردو نشود. 4.    از دادن تذکر بیش از اندازه خودداری کنید. 5.    بین بچه ها تبعیض قائل نشوید. 6.    به قول هایی که می دهید عمل کنید. 7.    از تنبیه بدنی بچه ها خودداری کنید. 8.    برنامه های اردو بر اساس نیازها و رغبت دانش آموزان تهیه و تنظیم شود.[23] اصول حاکم بر اردو 1.      آزادی و اختیار:شرکت کنندگان در اردو نباید احساس کنند که تحت فشار و انتخاب های اجباری هستند و در برابر یک برنامه ی بسته شده قرار گرفته اند،بلکه باید احساس کنند،که به انتخاب آنها احترام گذاشته می شود.بنابراین،برای ایجاد چنین حسی باید فعالیت ها،برنامه هاو مقررات اردویی در فضایی بسیار منطقی و با حضور همه افراد پذیرفته و به اجرا گذاشته شود.البته این آزادی نباید منجر به لطمه خوردن ازکان اردو ایجاد خودسری و هرج و مرج گردد. 2.    شادی و نشاط:روح کلی حاکم بر اردو باید بر اساس ایجاد فضایی شاد و با نشاط برای شرکت کنندگان باشد.برای ایجاد چنین فضایی حسن برخورد مسئولین و مربیان اردو و مهربانی و صمیمیت آنها و همچنین تبلیغات و آذین بندی مناسب نقش زیادی دارند. 3.    حاکمیت روح دینی و اخلاق اسلامی:اعمال،افکار و رفتار مربیان و شکرت کنندگان باید حاکی از روحیه و اخلاق و شخصیت اسلامی آنان باشد.رعایت موازین شرعی  و اهتمام به برنامه های دینی می توانند در ایجاد چنین فضایی کمک بسیار موثری باشد. 4.    برخورد بر اساس ویژگی های سنی و روحی مخاطبین:یکی از ضروریات اردو این است که مسئولین و مربیان از دانش روانشناسی،بطور کلی و اجمالی آگاه باشند تا بتوانند بهتر با دانش آموزان ارتباط برقرار کنند. 5.    اجتناب از برگزاری کلاس های درس مستقیم:در اردو زمینه های بسیاری برای انتقال مفاهیم و افکار موردنظر وجود دارد که ما را از برگزاری کلاس­های خشک مدرسه­ای بی نیاز می کند.باید زمینه ها را شناسایی و با استفاده از آن،اقدام به انتقال مفاهیم مورد نظر نمود. فنون زندگی اردویی: یکی از محورهای آموزش در اردو«آموزش فنون زندگی اردویی»است،یعنی تمرین آماده شدن برای زندگی مستقل و متکی شدن به خود برای برآورده اختن نیازهای زندگی خویش.بدین سان انسان می آموزد که اگر زمانی تنهای تنها در جایی گرفتار آید،چگونه خود را نجات دهد؛هنگامی که می خواهد برای خود سر پناهی ایجاد می کند،به چه وسیله ای و چگونه این کار را انجام دهد؛در این کتاب ما تنها به گوشه ای از این فنون اشاره می کنیم. -     چارد زنی:برپایی یک چادر و آشنایی با ویژگی های یک چادر خوب و مکان برپایی آن،یکی از فنون زندگی اردویی است.شرکت کنندگان باید با انجام اینکار،فنون مربوط به آن را درعمل بیاموزند. -     کار با چوب و طناب:آشنایی با انواع گره ها و موارد مصرف آنها،بسیاری از مشکلات روزمره ی ما را حل  می کنند.این فنی که از دیرباز در اردوها مطرح بوده است،فواید بسیاری دارد.یکی از این فواید،غلبه بر مشکلات در جنگل و هنگام کوهپیمایی است.با داشتن این فن،می توان به بسیاری از ابتکارات و خلاقیت ها دست یافت و امکانات و وسایلی مانند جاظرفی و پل و غیره... -     طبیعت شناسی:یکی از محورهای آموزشی مفید و ارزشمند که با محیط اردو سازگار است،طبیعت شناسی است.یعنی آموزش حضوری نحوه ی زندگی جانداران و گیاهان محیط و پیرامون اردوگاه. -     روی کردن به سوی دانش های مورد نیاز کشورمثل دانش پرواز،دانش پزشکی،ستاره شناسی -     مسائل اندیشه ای و عقیدتی:دروس عقیدتی از قبیل خداشناسی و معادشناسی را باید با شیوه های نوین،همراه با سیر در طبیعت به افراد آموخت. نکاتی درباره ی زیارت اماکن مقدسه: 1.      پیش از بازدید،افراد با فلسفه زیارت آثار زیارت،زندگی نامه صاحب بقعه و آداب زیارت آشنا شوند. 2.    افراد را به وضوخانه راهنمایی کرده و همه با وضو و به قصد قربت وارد حرم مطهر گردند. 3.    دقت لازم در انتخاب مکان زیارتی و تناسب سنی و جنسی مخاطبین به عمل آید. 4.    زمینه سازی زیارت با ادعیه، اشعار و...در داخل وسیله نقلیه یا در مسیر فراهم شود. 5.    زمان زیارت چندان طول نکشد. 6.    رعایت مسائل شرعی،به ویژه در بین خواهران مورد تاکید قرار گیرد. 7.    تاکید شود که از پراکنده شدن بدون هماهنگی بپرهیزند. تشویق های اردویی *      تشویق قرآنی:«اللّهم صَلّ وَ سَلّمً،وَزِدً وبارِکً،«علی رَسولِ الله وَ الِه الاَطهار»دو بار *      تشویق کف بارانی:همه با هم یک انگشت یکی از دست ها را به روی کف دست دیگر می زنند و با اشاره ی  مجری دو انگشت،سه انگشت و در نهایت پنج انگشت. *      کف ورزش کاری:در حالی که در هر دوست را بالا گرفته کف می زنند. *      کف تنوری:همراه با آ-ف-رین دست ها به سمت چپ و بعد راست و سپس به سمت چپ متمایل می گردد. *      کف پخش کردنی:همراه با تصادف دست ها از بالا و پایین و بخش کردن کلمات آفرین-بارک الله و ماشاءالله.مثلا با-ر-ک الله یا ما-شاءالله. *      تشویق هلیکوپتری:یکی از دست ها را مشت کرده و بالای سر می برند و صدای«آ»را می کشند و همزمان دستی که بالای سر قرار دارد را به صورت پره های هلیکوپتری می چرخانند،بعد از مدتی که صدای«آ»را کشیدند دستی را که بالا می چرخانند محکم پایین آورده و با صدای بلند می گویند«فرین».در واقع در این روش کلمه«آفرین»دو بخش شده است. تشویق های اردویی دیگر *      معمولی:خوبه خوبه خیلی خوبه. *      تهرانی:باری باری باریک الله،چشم نخوری ایشاءالله. *      اصفهانی:خوبست خوبست،خیلی خوبست. *      یزدی:خش خش خیلی خشه. *      مازندران:خاره خاره،خل خاره. *      ترکی:ساقل ساقل،چخ ساقل. *      عربی اصیل:جید جید،جدا جید. *      عربی خوزستانی:زین،زین،کشی زین. *      لری:خوه خوه،خیلی خوه. *      بوشهری:خون خون،خیلی خون. *      کرمانی:ماش،ماش،ماشاءالله چش نخوری ایشاءالله. *      مشهدی:باری باری،باری کلا،باری کلا. *      گیلانی:پیر شی برار،تی قربان. *      سیستانی و بلوچستانی:واشین،واشین،سخ واشین. *      کردی:خاصه خاصه،فرخاصه. *      انگلیسی:گود،گود،وری گود. *      پاکستانی:اتچاء،اتچاء،بالا بالا اتچاء. دو تشویق دیگر: -     طیب طیب الله مرحبا بارک الله. -     ماشاءالله ماشاءالله زنده باشی انشاءالله. ختم صلوات:یکی از فعالیتهایی که می تواند ضمن ایجاد رقابتی سالم و سازنده در فضا سازی معنوی اردو بسیار موثر باشد«ختم صلوات»است.این فعالیت برای داخل اتوبوس،اوقات فراغت و سایر جاها اکان استقرار طولانی مدت وجود دارد مناسب است.ابتدا مربی به تبیین جایگاه بلند«صلوات»از قرآن و حدیث می پردازد و به این ترتیب ضمن ایجاد انگیزه،آمادگی شرکت کنندگان را افزایش می دهد.به خصوص اگر این نکته را بدانند که آثار و برکات صلوات مترتب برخود صلوات فرستنده می گردد.آنگاه اعلام می نماید که مثلا14000 صلوات را به نیت14 معصوم و برای سلامتی آقا امام زمان«عج»ختم می کنیم پس عدد14000 را بین جمع حاضر تقسیم می کنند و هر کس به دلخواه تعدادی از آن را قبول می نماید.اسامی افراد و تعداد ذکر صلوات انتخابی در لیست یاداشت می گردد بدین ترتیب اردو با ختم14000(با هر عدد دلخواهد دیگری)صلوات عطرآگین  می گردد.مناسب است از قبل نسبت به همراه داشتن تسبیح به شرکت کنندگان تذکر لازم می شود،لازم به ذکر است«صلوات»یکی از اذکار و ادعیه پر ارزش است که در قرآن کریم و روایات وارده از ائمه اطهار جایگاه بسیار ویژه ای دارد.در قرآن کریم ضمن بیان این نکته که خداوند متعال و فرشتگان همه بر پیامبر صلوات می فرستند از مومنین می خواهد که آن را نیز در این فیض سهیم باشد.(انَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یصَُلُّونَ عَلَی النَّبَِّی یا اَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیًهِ وَ سَلَّمُوا تَسًلِیمأ)[24]در روایتی از پیامبر وارده شده که صلوات شما بر من موجب قبولی دعا و پاکی اعمال شماست.[25]در روایت دیگری از آن حضرت داریم برای حل مشکلات خود زیاد بر من صلوات بفرستید زیرا صلوات غم غصه را از بین می برد،روزی را زیاد می کند و حاجت ها را روا سازد.[26]در روایت دیگری می فرماید:زیاد بر من صلوات بفرستید:زیرا صلوات تور قبر،نور صراط و نور بهشت است.[27] اردو در دامن طبیعت:برگزاری اردو در اردوگاه های معتبر و مجهز کشوری با برگزاری اردو در دامن طبیعت تفاوت های بسیاری داشته و هر یک لوازم خاص خود را نیز دارد ویژگی مهم اردوی نوع دوم زندگی در چادر است که لوازم و امکانات و فرهنگی خاص خود را می طلبد.در این بخش مباحثی را پیرامون شیوه های زندگی پر تنوع در اردو در طبیعت به اختصار ذکر می کنیم: الف-لیست وسایل مورد نیاز جهت زندگی چادری: 1.      وسایل لازم برای خشک نگه داشتن وسایل دیگر: -     حصیر یا زیرانداز پارچه ای یا پلاستیکی. -     روکش پلاستیکی یا پارچه ای که هنگام شب بتوان روی وسایل کشید. 2.    وسایل خواب -     کیسه خواب،دو یا سه پتوی سبک،بند یا طناب برای بستن پتو،روکش برای کیسه خواب،لباس راحت و چراغ قوه. 3.    وسایل آشپزی و غذا خوری: -     بشقاب معمولی غذا خوری،بشقاب کوچک،پیاله،تابه دسته دار،فنجان،کارد،چنگال،قاشق بزرگ،قاشق چای خوری،کیسه برای نگه داری ظرف ها و وسایل غذا خوری،سفره. 4.    وسایل پخت و پز: -     قابلمه بزرگ و کوچک که در داخل هم جا بگیرند. -     لوازم آشپزی. -     سطل و ظرف های پلاستیکی برای حمل آب. -     ظرف های غذا خوری. -     مایع ظرف شویی. 5.    حوله،وسایل نظافت و بهداشت شامل: -     دستمال،جاصابونی و صابون،مسواک و خمیر دندان،شانه یا برس،آیینه کوچک،ناخن گیر،وسایل نظافت کفش،آفتاب. 6.    لباس: -     لباس اضافی(مطابق با فصل)،شلوار،دو عدد پیراهن،زیر پوش و لباس زیر،دو یا سه جفت جوراب،کفش کتانی و پوتین،کیسه یا چمدان برای نگه داری لباس های تمیز و کثیف. 7.    وسائل دیگر:دفتر و قلم،دوربین،کبریت، لباس شنا،کتاب برای مطالعه،میخ های اضافی،جعبه کمک های اولیه،جعبه دوخت و دوز،شمع،تیشه و اره،انواع طناب،وسایل کندن زمین،قطب نما و قمقمه. نکاتی چند درباره ی در چادر -     چادر به حسب نیاز،موقعیت برپایی آن،تعداد افراد،کیفیت و...انواع مختلفی دارد.ساده ترین نوع آن چادر دو نفره ی کوچک است و مجهزترین آن چادر تشریفاتی بزرگی است که بی شباهت به خانه کوچک نیست. -     جنس چادر باید علاوه بر امن و راحت بودن از جنس ضد آب باشد و اگر جنس چادر ضد آب نیست باید روی آن را با پوششی مثل نایلون پوشانید.همچنین چادر باید سبک و قابل حمل باشد تا نقل و انتقال آن به آسانی صورت پذیرد.محل استقرار آن نیز خشک باشد. -     زیراندازی که در چادر استفاده می شود کاملا مقاوم در برابر رطوبت باشد،از قبیل پلاستیک ضخیم یا کائوچو و... -     چادرهای خواب و استراحت طوری برپا شوند که رو به سمت باد باز نشوند. -     بین چادرها فضای کافی برای رفت و آمد افراد در نظر گرفته شود،به نحوی که افراد هنگام رفت و آمد،با میخ ها و طناب ها برخورد نکنند. -     در صورتی که در محل،دستشویی وجود نداشته باشد،در جایی مطمئن چاله ای کنده شده و با چادر مطمئن پوشش داده شود.این چاله نباید در نزدیکی آب یا چاه آب واقع گردد.خاک چاله نیز در نزدیکی همان چاله جمع آوری شده تا بعدا برای پر کردن آن استفاده شود. -     رعایت بهداشت،شستن دست با آب و صابون،مخصوصا قبل از غذا و...بسیار ضروری است. -     توجه به این نکته که چاله دستشویی ها پشت یا رو به قبله نباشد. -     اطمینان از وجود آب برای طهارت در دستشویی ها. -     تعیین قبله برای اقامه نماز و اعلان آن به افراد. -     برنامه ریزی دقیق برای تغذیه شرکت کنندگان و تامین امکانات. -     چراغ روشنایی داخل چادر باید در مکانی دور از پارچه باشد و هنگام خواب خاموش شود. مکان برپا کردن چادر 1.      از وجود یا عدم دستشویی(توالت)اطمینان حاصل شود.در صورتی که دستشویی وجود نداشته باشد تدابیر لازم اتخاذ گردد. 2.    مطمئن باشید که در این محل اجازه ی نصب چادر دارید. 3.    دست کم یک ساعت و پیش از غروب آفتاب محل را شناسایی کرده و در فرصت کافی چادر را برپا نمایید. 4.    زمین چادر باید صاف و خشک باشد.از زمین های مردابی،گل آلود،مرطوب و نزدیک دریا یا رودخانه دوری کنید. 5.    مکان برپایی چادر حداکثر ایمنی در برابر حوادث طبیعی را داشته باشد.در معرض باد و مکان هایی که احتمال ریزش سنگ می رود چادر نزنید.در موقعیت های که احتمال وجود یا حمله حیوانات موذی وجود دارد و همچنین هنگام احتمال رعد و برق در زیر درختان چادر زدن ممنوع است. 6.    ظرف های آب خوری باید کاملا دربسته باشد. 7.    در صورتی که آب لوله کشی وجود ندارد قبل از استقرار از راههای تامین آب آشامیدنی مطمئن شوید،چه بسا در صورت وجود آب لوله کشی این آب قابل آشامیدن نباشد. 8.    شرکت کنندگان در اردو همیشه قمقمه همراه داشته باشند و همواره َآن را پر آب نگه دارند. 9.    برای اطمینان بیشتر،آب را قبل از مصرف چند دقیقه بجوشانید. 10. آشپزخانه باید دور از چادرهای خواب و استراحت باشد.در صورت استفاده از آتش هیزم،لازم است مطمئن شوید که چادرهای خواب طوری قرار نگرفته اند که وزش باد دود آشپزخانه را به سمت آن ها ببرد. مراقبت های ویژه در زندگی چادری 1.      هنگام صبح که زمین شبنم زده است یا هنگامی که هوا مرطوب است از کفش های سبک استفاده کرده و از پوشیدن جوراب خودداری شود.خیس بودن پاها ضرر چندانی ندارد،ولی جوراب و لباس نم دار ممکن است آسیب هایی همراه داشته باشد. 2.    تعویض سریع لباس و پوشیدن لباس خشک. 3.    پاکیزه و مرتب نگه داشتن لوازم شخصی. 4.    دستمال و حوله همیشه پس از استفاده روی بند پهن شوند تا خشک گردد. 5.    رعایت بهداشت شخصی. 6.    جدی گرفتن هر نوع زخم معمولی و ساده،خراش،بریدگی،گزیدگی و مانند این ها و مراجعه سریع به مرکز درمانی(با هماهنگی مسئول امداد اردوگاه) 7.    سرما بدترین دشمن اردو است،مراقبت از سرما خوردگی شرکت کنندگان(به خصوص هنگام شب که هوا معمولا خنک تر است)و همچنین مراقبت از آفتاب زدگی(در صورتی که هوا آفتابی است؛بیش از حد زیر تابش آفتاب قرار نگیرند). مسابقات اردویی «مسابقه»در لغت به معنی پیشی گرفتن بر یکدیگر است و در اصطلاح«فعالیتی است ذهنی و عملی که دارای قوانین مشخصی است و بر اساس رقابت،برد یا باخت فرد یا گروهی را نتیجه دهد»و به عبارت دیگر«مسابقه کوشش دو یا چند نفر(دو یا چند گروه)برای هر چه زودتر رسیدن به هدف یا اهداف خاصی می باشد»[28]بنابراین تعریف،مسابقه فعالیتی«هدف دار»است که افراد«آگاهانه»و با توجه به«قوانین مشخصی»برای«رقابت»با یکدیگر و«پیشی گرفتن»از هم از نظر سرعت،دقت،مهارت و قدرت سازمان داده میشود و در پایان«برندگان»مورد«تشویق»قرار می گیرند.[29] 3.    قابلیت کشف توانایی های افراد را داشته باشد. 4.    جذابیت. 5.    گستردگی دامنه عمل0از نظر محیط،موضوع،شیوه،اهداف و...) 6.    آموزش غیر مستقیم. 7.    تقویت کننده انگیزه(درونی و بیرونی) 8.    بارورکننده اوقات فراغت انواع مسابقات مسابقات را می توان بر مبناهای مختلفی تقسیم نمود که به برخی از این تقسیم بندی ها اشاره می شود: الف)تقسیم بندی بر اساس موضوع و محتوا ب)تقسیم بندی بر اساس روش اجرا ج)تقسیم بندی بر اساس روند اجرا د)تقسیم بندی بر اساس نحوه شرکت افراد الف)از نظر موضوع و محتوا 1.      فکری(علمی):این نوع مسابقات بیشتر با ذهن و جنبه ی شناختی افراد شرکت کننده سر و کار دارد و در زمینه های علمی،دینی،هوش و حافظه،درسی،اطلاعات عمومی و...قابل اجرا است. 2.    جسمی و بدنی:این دسته از مسابقات به طور عمده بر توانایی های جسمی و بدنی افراد تکیه دارند،مانند مسابقات پهلوانی،زورآزمایی و... 3.    فکری-جسمی:در این نوع مسابقات ذهن و قسمتی از اعضای بدن افراد،درگیر فعالیت هستند و فعالیت علمی که صورت می گیرد نیاز زیادی به اندخته های حافظه و یادگیری های قبلی دارد.از قبیل مسابقات هنری و... ب)از نظر روش اجرا 1.      شفاهی 2.    کتبی(حضوری،غیر حضوری) 3.    عملی 4.    مشترک(ترکیبی) ج)از نظر روند اجرا 1.      مسابقات یک مرحله ای 2.    مسابقات چند مرحله ای د)از نظر نحوه شرکت افراد 1.      انفرادی 2.    تیمی نکات قابل توجه در اجرای مسابقات 1.      در انتخاب موضوع باید ویژگی ها و مراحل رشد و تکامل،استعدادها،نیازهاو رغبت های مخاطبین را کاملا در نظر گرفت. 2.    بهتر است موضوع مسابقه با برنامه های درسی و تحصیلی یا شغلی افراد مرتبط باشد. لازم است مدیران و دست اندر کاران با جنبه های علمی و فنی مسابقه آشنایی داشته باشند. [1]-غلامحسین حسن پور.اردوهای تربیتی و پرورشی.1386 تهران.ص8 [2]سروه انعام: آیه 11 [3]سوره نحل :آیه69 [4]سوره عنکبوت:آیه20 [5]سوره روم:آیه42 5دیوان امام علی (ع)جلد 139   [7]علی اکبر شعاری نژاد.تهران 1370 ص57         [8]محمد جویباری.تربیت در دامن طبیعت.قم 1374.ص28 [9]مسعود صفی یاری.اصول برنامه ریزی اردوهای فرهنگی تربیتی.قم 1384 ص 17 [10]غلامحسین حسن پور.اردوهای تربیتی و ورزشی.تهران 1386 ص39 [11]علی اکبر دهخدا:«لغت نامه» [12]غلامحسین حسن پور.«اردوهای تربیتی و ورزشی»تهران 1386 ص10 [13]مصعود صفی یاری اصول اردوهای فرهنگی و تربیتی قم 1384ص 23 [14]محمود جویباری.تربیت در دامن طبیعت تهران 1374 ص26 [15]غلامحسین حسن پور:اردوهای تربیتی و ورزشی تهران 1386 ص 37 [16]قاسم کریمی.پروانه سبزه پرور.اردوی تربیتی چگونه و با کدام برنامه.تهران 1374ص27 [17]دکتر زهرا معتمدی:رفتار نوجوان ص77و78 [18]دکتر شرفی دنیای نوجوان ص365تا367 [19]محمود جویباری.تربیت در دامن طبیعت.تهران 1374ص46 [20]اداره ی کل بهداشت و تغذیه مدارس(وزارت آموزش و پرورش):ایمنی و«بهداشت اردوگاهها»ص4و5 [21]غلامحسین حسن پور.اردوهای تربیتی و ورزشی تهران1386ص56 [22]غلامحسین حسن پور.اردوهای تربیتی و ورزشی.تهران1386 ص14 [23]علی اکبر شعاری نژاد.نقش فعالیتهای فوق برنامه در تربیت نوجوانان.تهران1370ص93 [24]سوره احزاب،آیه ی33. [25]ثواب الاعمال و عقابهااا باب76،ج2. [26]ثواب الاعمال و عقابهااا باب76،ج10. [27]ثواب الاعمال و عقابهااا باب76،ج2. [28]روشهای طراحی و اجرای مسابقه،...خسروکی منش،عبدالرحمن جریحی،ص13. [29]همان.