/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin:0in; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;} معرفي اجمالي برخی آثار استاد شهيد مطهري سيري در سيره نبوي   اين کتاب داراي سه بخش است.  بخش اول که « ديباچه» نام گرفته است شامل دو مقاله تحت عنوانهاي «دعوتهاي سه بعدي» و «موج اسلامي» به قلم متفکر شهيد استاد مرتضي مطهري است.  اين دو مقاله در اصل ، مقدمه هاي جلد اول و دوم کتاب " محمد خاتم پيامبران "  است که اين کتاب مجموعه مقالاتي از چند تن از نويسندگان اسلامي است و در سال 1364 هجري شمسي برابر با 1387 هجري قمري به مناسبت آغاز پانزدهمين قرن بعثت از سوي مؤسسه ي حسينيه ي ارشاد منتشر گرديده است .   بخش دوم که قسمت اصلي کتاب مي باشد مشتمل بر هشت سخنراني استاد شهيد تحت عنوان «سيره نبوي» است که در ايام فاطميه سال 1396 هجري قمري ، مطابق با فروردين 1354 هجري شمسي در مسجد جامع بازار تهران ايراد شده است .  عنوان اوليه ي اين بحث« منابع شناخت از نظر اسلام» بوده است که استاد پس از برشمردن چند منبع ، سيره اولياء دين را نيز به عنوان يکي از منابع شناخت از نظر اسلام معرفي نموده و از آنجا وارد بحث « سيره ي نبوي» مي شوند . قبل از ورود به اين بحث ، استاد شهيد بحث کوتاهي پيرامون اين فکر انحرافي که «ما قادر به پيروي از اولياء دين نيستيم» دارند . اين بحث  مقدمه ي  آن هشت جلسه سخنراني قرار داده شده است.   بخش سوم اين کتاب که «ضميمه» نام گرفته است متشکل از يک سخنراني و ترجمه صد سخن از پيامبر (ص) مي باشد. سخنراني مذکور تاريخچه اي است از زندگي رسول اکرم (ص) و نيز تحليل سخناني چند از آن بزرگوار که در هفدهم ربيع الاول مصادف با زاد روز پيامبر (ص) و امام صادق (ع) ،  در حدود سال 1348 هجري شمسي در حسينيه ي ارشاد ايراد شده است .     سيري در نهج البلاغه اين کتاب ، مجموع مقالات متسلسلي است که در سالهاي 51-52 در مجله ي «مکتب اسلام» توسط استاد شهيد مطهري به رشته تحرير در آمده و سپس به صورت کتاب به دست چاپ سپرده شده است .  اين کتاب داراي مقدمه و هفت بخش است. نويسنده در مقدمه ي کتاب ، شرح آشنايي و انس خود را با نهج البلاغه به تفصيل بيان مي کند و مي نويسد: «بايد بدانيم که سخن علي (ع) چه از نظر صورت و چه از نظر معني محدود به هيچ مکاني نيست، انساني و جهاني است» . مهمترين موضوعهاي بحث شده در اين کتاب عبارتند از: نهج البلاغه و انديشه هاي کلامي، تلقي نهج البلاغه از عبادت، ارزش دنيا از نظر قرآن و نهج البلاغه.     شرح منظومه   اين کتاب ، درسهاي شرح منظومه ي متفکر شهيد استاد مطهري رضوان الله عليه در دانشکده ي الهيات و معارف اسلامي است که شامل شرح و تفسير سه مقصد از مقصدهاي هفتگانه ي شرح منظومه ي حکيم متألـّه حاج ملاهادي سبزواري قدس سره مي باشد با اين ترتيب : فريده ي اول تا سوم از مقصد اول، که متضمن «امور عامه» از حکمت اسلامي است.  فريده ي هفتم از مقصد اول، که مربوط مي شود به مباحث علت و معلول،  فريده ي اول از مقصد سوم که در الهيات بالمعني الاخص است يعني احکام ذات واجب تعالي از اثبات وجود تا توحيد وجود و رفع شبهات مربوط به آن. آخرين قسمت، شرح و تفسير فريده اول از مقصد چهارم مي باشد که عبارت است از  بحث در حقيقت جسم طبيعي و اثبات هيولي و ابطال جزء لايتجزّي و تناهي ابعاد ، که در واقع اين مباحث در حکم « امور عامه ي» بخش الهيات و قسمت قابل اعتنا و اعتماد طبيعيات قديم مي باشد.  بنابراين ، دراين درسها رعايت ترتيب منظومه ي سبزواري نگرديده ، بلکه استاد شهيد در ترتيب مباحث ، بيشتر به اهميت و ضرورت مباحث براي دانشجو توجه داشته اند.     شش مقاله   اين کتاب ، مشتمل بر شش مقاله از استاد شهيد آيت الله مطهري است که در موضوعات مختلف نوشته شده است.  سه مقاله ي اول يعني «ختم نبوت»، «پيامبر اُمي» و « ولاءها و ولايتها» به طور مجزا نيز منتشر شده و مي شوند و قبلاً در کتاب محمد (ص) خاتم پيامبران که به کوشش استاد شهيد به مناسبت آغاز پانزدهمين قرن بعثت در سال 1387 هجري قمري برابر با 1347 هجري شمسي از طرف مؤسسه حسينيه ي ارشاد منتشر شد به چاپ رسيده است.   مقاله ي « الغدير و وحدت اسلامي » قبلاً در کتاب ياد نامه ي علامه ي اميني (ره) که در سال 1350 منتشرشد ، درج گرديده است.   مقاله ي «الهامي از شيخ الطائفه» قبلاً در کتاب هزاره ي شيخ طوسي که مجموعه ي مقالات کنگره ي بزرگداشت آن فقيه بزرگ در تاريخ 28 اسفند 1348 تا 3 فروردين 1349 در دانشگاه مشهد است منتشر شده است.   و سرانجام «مزايا و خدمات مرحوم آيت الله بروجردي» مقاله اي است که در سال 1340 پس از رحلت آن مرجع گرامي به رشته ي تحرير درآمده و در کتاب " مرجعيت و روحانيت "  به چاپ رسيده است .     عدل الهي   بحث«عدل الهي» از جمله مباحث عميق و غامض فلسفي است که فيلسوفان و متکلمان اسلامي درباره ي آن به جـِدّ انديشيده و کوشيده اند تا شبهات وارد بر آن را به ادله متقن عقلي دفع نمايند.  استاد شهيد در کتاب عدل الهي تلاش خود را صَرف آن نموده تا ابتدا اصل مسئله ي «عدل الهي» را به روشني طرح کند و سپس مسائل مرتبط با آن ، نظير تبعيضها و تفاوتها، قضا و قدر، شُرور، مجازاتهاي اخروي و ... را مورد بحث استدلالي قرار دهد. کتاب در يک مقدمه و نُه بخش تنظيم شده است.  نکته ي مهم و قابل توجه ، درباره ي اين کتاب آن است که مباحث دشوار فهم وديرياب فلسفي و کلامي ، با بياني شيوا و روان و در عين حال مُستدل و متقن طرح شده  به گونه اي که براي ناآشنايان با مفاهيم و اصطلاحات فلسفي نيز قابل فهم و سودمند مي باشد.  نويسنده، خود در مقدمه ي کتاب مي نويسد:«اين کتاب مدعي نيست که بحث عدل را همه جانبه و قرآن پسند طرح کرده است. آنچه احتمالاً مي تواند ادعا کند اين است که اين بحث را از نظر عدل تکويني و الهي که يکي از مسائل مطرح شده  در قرآن در زمينه ي عدل است ، تا حدي به صورت تازه و با ديد تازه اي طرح کرده است.»     عرفان حافظ   اين کتاب ، مجموعه اي است مشتمل بر پنج جلسه کنفرانس استاد شهيد آيت الله مطهري در همين موضوع که در حدود سال 1350 هجري شمسي در دانشکده ي الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران ايراد شده است.   استاد شهيد حاشيه هايي نيز به «ديوان حافظ» داشته اند که همراه ديوان به صورت کتابي با نام " آيينه ي جام  " منتشر شده است. در واقع اين سخنراني ها و آن حواشي ، مکمل يکديگر محسوب مي شوند ودر برخي موارد، مطالب اين کتاب  تفصيل آن حواشي است.   اين کتاب ، همچون ديگر آثار استاد  نشان دهنده ي دقت ونکته سنجي ايشان در امر تحقيق است وبه سبب موضوعش ، از حال و هواي لطيف عرفاني برخوردار مي باشد که بيانگر بُعد عرفاني شخصيت استاد نيز هست.     علل گرايش به ماديگري   آنچه در اين کتاب آمده ، در حقيقت نقد و بررسي گوشه اي از تاريخ عقايد و انديشه هاي بشري است. موضوع اصلي بحث اين کتاب ، يعني اثبات يا انکار خدا ،  قطعاً حساس ترين و شورانگيزترين موضوعي است که از فجر تاريخ تاکنون انديشه ها را به خود مشغول داشته است.  استاد شهيد در اين کتاب به طرح علل و عوامل گرايش به ماديگري مي پردازد و شخصاً از اين عوامل  به عنوان مهمترين آنها نام مي برد: نارسايي مفاهيم کليسايي، نارسايي مفاهيم فلسفي غرب ، نارسايي مفاهيم اجتماعي و سياسي ، نقص روشهاي تبليغي ، نامساعد بودن جوّ اخلاقي و اجتماعي.   در بخش پاياني کتاب ، چند راه براي مبارزه با گرايش به ماديگري از طرف مؤلف پيشنهاد شده است که عبارتند از: عرضه داشتن مسائل اجتماعي و سياسي و ابتناء حقوق سياسي و اجتماعي بر مکتب الهي، مبارزه با هرج و مرج تبليغي و اظهار نظر افراد غير متخصص، فراهم کردن محيط مساعد اخلاقي و اجتماعي و هماهنگي آن با مفاهيم متعالي معنوي ، بازگردانيدن حماسه به مفاهيم اسلامي.     فطرت   « فطرت» عنوان بحثهايي است از متفکر شهيد استاد مرتضي مطهري که در سالهاي 1355 و 1356 شمسي در تهران و در جمع معلمان  و دبيران مدرسه نيکان در ده جلسه ايراد شده و ظاهراً به دليل برخورد با نهضت اسلامي و افزايش مشاغل اجتماعي ِ استاد شهيد ، متوقف گرديده است.   مؤلف ، ابتدا معناي « فطرت» و تفاوت آن را با «غريزه» و «طبيعت» روشن مي سازد.  سپس نظريات گوناگون موجود در خصوص چگونگي معلومات فطري را طرح کرده ، نظر قرآن را با ذکر آياتي چند از کلام وحي ارائه مي نمايد.  فصول بعدي کتاب به توجيه گرايشهاي مقدس و انساني، تکامل اصالتهاي انساني، مبنا و منشأ مذهب و نقد نظريات گوناگون در اين باب اختصاص يافته است.     فلسفه ي اخلاق   اين کتاب ، مشتمل بر سيزده جلسه ي سخنراني استاد شهيد پيرامون «فلسفه ي اخلاق» و داراي دو بخش است.  بخش اول که قسمت اعظم کتاب را تشکيل مي دهد متشکل از ده سخنراني استاد در سال 1351 شمسي ، در ماه محرم و در مسجد ارک تهران است . در اين بخش علاوه بر فلسفه ي اخلاق ، درباره اخلاق اسلامي نيز بحث شده است.   بخش دوم متشکل از سه سخنراني استاد تحت عناوين «اخلاق کمونيستي» ، «مسئله ي خودي در اخلاق» و «معيار فعل اخلاقي» مي باشد که در زمانها و مکانهاي مختلف ايراد شده اند. در فصل «اخلاق کمونيستي» مفهوم تکامل از نظر مارکسيسم و نيز آزادي و مساوات از ديدگاه اين مکتب طرح ونقد گرديده است و در فصل «مسئله ي خودي در اخلاق» انواع «خود» و «خودپرستي» (خود شخصي، خود خانوادگي و خود ملي) و نيز نحوه ي مبارزه  با آنها بيان شده و فضايل اخلاقي از منظر مکتب اسلام مورد بررسي قرار گرفته است. در فصل «معيار فعل اخلاقي» ضمن تعريف فعل طبيعي و فعل اخلاقي و تمييز نهادن بين آن دو، معيار فعل اخلاقي از نظر متفکران و فيلسوفان غربي ، طرح و بررسي گرديده است فلسفه ي تاريخ (1) اين کتاب ،  اولين مجلد از مجموعه ي «فلسفه ي تاريخ» اثر متفکر شهيد استاد مرتضي مطهري است. اين مجموعه در اصل، درسهاي آن فيلسوف گرانقدر پيرامون « فلسفه ي تاريخ» بوده است که در سالهاي 1355 تا 1357 (تا زمان آغاز نهضت اسلامي) در جمع برخي از شاگردان استاد و در منزل ايشان ايراد مي شده است. روش درس به اين صورت بوده است که کتابي در موضوع مذکور معرفي مي شده و دانشجويان به ترتيب روي فصول مختلف آن کتاب کنفرانس مي داده اند و استاد شهيد در ضمن کنفرانس افراد و يا پس از آن، مطالبي را  بيان مي کرده اند. ابتدا بخشي از کتاب " لذات فلسفه " اثر ويل دورانت مورد بحث قرار گرفته، سپس کتاب " تاريخ چيست؟ " اثر اي. اچ. کار و بعد کتاب " مارکس و مارکسيسم " اثر آندره پي يتر.  جلد اول شامل بحث پيرامون دو کتاب اول است. اين مجلد شامل هفت بخش است که در بخش اول (عوامل محرک تاريخ) کتاب " لذات فلسفه " مورد بحث بوده است و در بخشهاي بعد، کتاب " تاريخ چيست؟ " . مطالب کتاب در نوع خود بديع و جالب توجه است، خصوصاً که يک فيلسوف مسلـّم اسلامي درباره مسائل «فلسفه ي تاريخ» اظهار نظر کرده و نظرات دانشمندان غربي نيز بررسي شده است.  فلسفه ي تاريخ (2) در اين جلد از مجموعه ي «فلسفه ي تاريخ» بخشي از کتاب " مارکس و مارکسيسم " اثر آندره پي يتر تجزيه و تحليل شده است.  همچون جلد اول گاهي يکي از شاگردان کنفرانس داده است که عين يا خلاصه آن به طور مشخص آورده شده است. اين کتاب شامل سه بخش است : در بخش اول ريشه هاي فکري فلسفه ي مارکس بررسي شده و تأثيرپذيري مارکس از هگل و فويرباخ  مورد بحث قرار گرفته است. در بخش دوم نظريه ي معروف مارکس به نام ماديگرايي تاريخي تحليل شده و درباره ي تناقض ميان اين نظريه و منطق ديالکتيک و نيز درباره تعديل مارکس و انگلس در نظريه جبر اقتصادي سخن رفته است.  بخش سوم ، درباره ي پراگماتيسم يا فلسفه ي عمل است  قيام وانقلاب مهدي عليه السلام  اين کتاب حاوي دوبخش مجزا از يکديگر است. بخش اول يعني «قيام و انقلاب مهدي (عج) از ديدگاه فلسفه تاريخ» ابتدا به صورت مقاله اي کوتاه و مختصر در يک نشريه ي ديني در تهران منتشر شد و سپس با افزوده شدن مطالبي بر آن، به شکل کتاب درآمد.  در اين بخش مسئله ي مهدويت ياانديشه ي پيروزي نهايي حق بر باطل در گستره ي تاريخ از ديدگاه قرآن در مقايسه با تئوريهايي که تاريخ را تحليل مادي کرده اند ، مورد بحث و کنکاش قرار گرفته است. بخش دوم کتاب که عنوان «شهيد» دارد ، تفصيل يافته ي يک سخنراني در شب عاشوراي سال 1393 هجري قمري در تهران است. در اين بخش ، ارزش شهادت و قداست و عـُلو مقام شهيد از جنبه هاي گوناگون بررسي شده است. کليات علوم اسلامي (1) اين کتاب اولين مجلد از مجموعه ي سه جلدي «کليات علوم اسلامي» و شامل دو بخش " منطق " و " فلسفه " است. درس اول در واقع مقدمه اي بر اين دو بخش بوده ودر آن تعريف روشني از واژه ي «علوم اسلامي» انجام شده است. بخش اول (منطق) مشتمل بر درس هاي دوم تا شانزدهم مي باشد که مجموعاً به تبيين تعاريف و اصطلاحات علم منطق اختصاص يافته است.  بخش دوم (فلسفه) شامل ده درس  است که به طور کلي مي توان آن را به سه فصل تقسيم نمود. در فصل اول که شامل درسهاي اول و دوم است ، استاد به توضيحاتي کلي درباره فلسفه و فلسفه ي اسلامي پرداخته اند. در اين فصل معناي فلسفه در فرهنگ اسلامي و فرهنگ غربي و تفاوت علم و فلسفه ، مورد بحث قرار گرفته و به شبهات مربوط به معني متافيزيک و جدا شدن علوم از فلسفه اشاره شده است.  فصل دوم (درس سوم تا ششم) گذاري است تحليلي به تاريخ فلسفه و به طور کلي تفکر در فرهنگ اسلام. در اين فصل، استاد نخست به اختصار ، روشهاي چهارگانه فلسفه مشـّاء و اشراق و نيزکلام و عرفان و تفاوت آنها را با يکديگر شرح داده و سپس سير طبيعي اين چهار بينش و نزديکي آنها با يکديگر و تبلور آنها را در حکمت متعاليه ترسيم کرده اند و آنگاه با تفصيل و توجه بيشتري ، معني و اهميت حکمت متعاليه ي ملاصدرا و کتاب گرانقدر " اسفار اربعه "  را بيان کرده اند.  فصل سوم که از درس ششم آغاز مي گردد ، با تقسيم بندي مسائل فلسفه شروع مي شود و به دنبال آن روشي اتخاذ مي شود که تا پايان کتاب ادامه مي يابد. مطابق اين روش، استاد بدون آنکه بخواهند وارد مباحث دقيق و استدلالي فلسفي شوند، صرفاً مفاهيم و اصطلاحات مهم فلسفه ي اسلامي را توضيح داده اند. در اين فصل مفاهيمي از قبيل «وجود و ماهيت»، «عيني و ذهني»، «حدوث و قـِدَم» ، «ثابت و متغير»، «علت و معلوم» و «وجوب و امکان و امتناع» مورد بحث قرار گرفته است.  کليات علوم اسلامي (2) اين کتاب جلد دوم از مجموعه «کليات علوم اسلامي» است که در اصل تقريرات درسهاي استاد شهيد براي دانشجويان سالهاي اول و دوم دانشکده الهيات و معارف اسلامي دانشگاه تهران بوده است و مشتمل بر سه بخش ِ کلام، عرفان و حکمت عملي مي باشد.  بخش اول شامل هشت درس است.در درسهاي اول و دوم به تاريخچه علم کلام و موضوع اين علم پرداخته شده است. درسهاي سوم تا هشتم به تبيين آراء و عقايد نحله هاي مختلف کلامي اعم از معتزله ، اشاعره و شيعه اختصاص يافته ونظريات آنها در باب مسائلي همچون توحيد، عدل، اختيار ، آزادي انسان و ... به تفصيل بيان شده است.  بخش دوم شامل يازده درس مي باشد. در درسهاي اول ، دوم و سوم عرفان عملي ،عرفان نظري و مايه هاي عرفان اسلامي مورد بررسي قرار گرفته است. در درسهاي چهارم، پنجم و ششم تاريخچه مختصر عرفان و تصوف از صدر اسلام تا قرن دهم هجري که متضمن شرح احوال عرفاي نامي اين قرون است، تحليل و بررسي شده است. درسهاي هفتم ، هشتم ونهم مشتمل بر تبيين منازل و مقامات عرفاني است و درس دهم به تعريف اصطلاحاتي مانند حال، مقام ، قبض و بسط ،  غيبت و حضور اختصاص يافته است.  بخش سوم کتاب حاوي هشت درس است. درس اول ودوم عهده دار تعريف حکمت نظري و عملي است. در درس سوم يکي از شعب حکمت عملي يعني «اخلاق» مورد بحث  واقع شده و معيار درستي و نادرستي در اخلاق ، ضمن طرح و نقد فلسفه ي تحليل منطقي برتراند  راسل (فيلسوف مشهور انگليسي) معرفي و تبيين گرديده است. در درس چهارم تا هشتم نيز ، نظريات گوناگوني در باب اخلاق مورد توجه و ارزيابي گرفته است.  کليات علوم اسلامي (3) اين کتاب ، سومين وآخرين مجلد از مجموعه ي «کليات علوم اسلامي» و شامل دو بخش " اصول فقه " و " فقه " است.  بخش اول ، مشتمل بر هفت درس است که در آنها به موضوعاتي چون تعريف علم اصول، معرفي اجمالي علماي اصولي، مسائل علم اصول، مسائل مشترک کتاب وسنت، اصول عمليه و ... پرداخته شده است.  بخش دوم شامل يازده درس است. درس اول درباره ي تعريف علم فقه و موضوع آن است. درس دوم تا پنجم تاريخچه فقه و فقهاء را مورد بررسي قرار داده است. درس ششم تا دهم به ابواب و رئوس مسائل فقه همچون عبادات و احکام پرداخته و بالاخره در درس يازدهم تنوع مسائل علم فقه و تقسيمات آن مورد توجه واقع شده است . مسئله ي حجاب  اين کتاب در واقع حاصل سلسله بحثها و درسهايي بوده که توسط استاد شهيد در جلسات انجمن اسلامي پزشکان القاء شده است. مؤلف در مقدمه ي  کتاب در خصوص ضرورت طرح چنين بحث هايي مي نويسد:«هدف نويسنده وهمچنين هدف گروه روشنفکر و متدين انجمن اسلامي پزشکان از طرح و بحث و نشر مسئله حجاب اين است که احساس شده گذشته از انحرافات عملي فراواني که در زمينه ي حجاب به وجود آمده، اين مسئله و ساير مسائل مربوط به زن ، وسيله اي شده در دست يک عده افراد ناپاک و مزدور صفت که از اين پايگاه عليه دين مقدس اسلام جار و جنجال تبليغاتي راه بيندازد. اين کتاب متضمن پنج بخش است. در بخش اول تاريخچه ي حجاب و قوم يهود، ايران باستان، جاهليت عرب و هند مورد بررسي واقع شده است .  در بخش دوم ، علت پيدا شدن حجاب در ميان اقوام و ملل گوناگون و نظريات متنوع در اين باب (رياضت و رهبانيت ، عدم امنيت ، استثمار زن ، حسادت مرد و ...) طرح و نقد شده است.  بحش سوم به تبيين فلسفه ي پوشش در اسلام از ابعاد و جوانب مختلف اختصاص يافته است .  در بخش چهارم به ايراد و اشکالاتي که بر اصل حجاب و پوشش از سوي مخالفان حجاب گرفته مي شود پاسخهاي مستدل و منطقي داده شده است. در بخش پاياني کتاب نيز ، اصل حجاب و حدود آن با عنايت به آيات و روايات و سيره ي مسلمين ، به طور مفصل مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گرفته است.  مسئله ي ربا و بانک  اين کتاب ، مباحثي است پيرامون ربا، بانک و بيمه از متفکر شهيد استاد مرتضي مطهري وشامل دو بخش مي باشد.  بخش اول بحثهايي است تحت عنوان «مسئله ربا و بانک» که در سال 1354 در سلسله جلساتي که در انجمن اسلامي پزشکان برپا بوده ايراد شده است. در آن جلسات، قبل از استاد شهيد، به ترتيب آقايان مهندس اکبر طاهري، مهندس بازرگان و شهيد مظلوم دکتر بهشتي در اين باره سخن گفته اند و به همين جهت استاد شهيد ضمن بيانات خود ، اشاراتي نيز به سخنان افراد مذکور دارند. بخش دوم شامل مباحثي است درباره ي بيمه که در سال 1352 در انجمن اسلامي پزشکان ايراد شده است. مسئله شناخت  موضوع «شناخت» از جمله موضوعهاي محوري در مکاتب فلسفي جهان به شمار مي آيد. استاد شهيد نيز با توجه به اهميت اين موضوع و نقشي که مي تواند در تبيين معارف اسلامي داشته باشد، طرح و بررسي آن را به ويژه در ميان نسل جوان و قشر تحصيل کرده که تشنه ي آموختن است ، امري لازم مي دانستند .  اين کتاب نيز که مجموعه اي است مشتمل بر ده  جلسه سخنراني از استاد شهيد که در محرم سال 1397 هجري قمري  در کانون توحيد(تهران) ايراد شده است، در واقع پاسخي درخور به نياز فکري آن دوران محسوب مي شود؛  نيازي که امروز و هر روز ديگر ذهن انسان جستجوگر مسلمان را به تلاش براي دستيابي به حقيقت فرا مي خواند .  در اين کتاب مطالبي همچون امکان شناخت ، ابزار هاي شناخت، منابع شناخت ،  مراحل و درجات شناخت، مکانيسم تعميم شناخت حسي و .. مورد بحث و بررسي قرا رگرفته است معاد  اين کتاب مجموعه اي است مشتمل بر ده جلسه بحث و انتقاد پيرامون مسئله ي «معاد» در انجمن اسلامي پزشکان که تاريخ آن به سال 1350 هجري شمسي باز مي گردد.  در اين جلسات ، علاوه بر نظريات مشهور درباره معاد ، نظريه جديدي که از ناحيه ي برخي روشنفکران مسلمان ابراز شده و در واقع معاد را به « تجديد حيات مادي دنيا به شکل ديگر» تفسير کرده اند ، نيز به تفصيل مورد بررسي قرار گرفته و با اظهارات پايه گذار اين نظريه ، گاهي بحث حالت مناظره به خود گرفته و اين امر به شيريني مطلب افزوده است.  سبک بحث در اين کتاب ، همچون سبک بحث در کتابهاي " توحيد "  ، " نبوت " و " امامت و رهبري " ، يک سبک جديد است و در يک قالب خاص نمي گنجد و مخصوصاً به نظريات جديد درباره معاد و يا نظريات جديد علمي مرتبط با مسئله معاد نيز توجه شده است.  مقالات فلسفي  اين کتاب مجموعه اي است مشتمل بر تعدادي مقاله فلسفي از متفکر شهيد آيت الله مطهري . تاريخ اکثر اين مقالات بعيد است و به حدود پانزده تا بيست سال قبل از شهادت استاد و مقاله ي «اصل تضاد» به سالهاي آخر حيات مبارک استاد بر مي گردد.  غير از مقالات «اصالت روح » ، «قرآن و مسئله اي از حيات»، «توحيد و تکامل» و «پرسشهاي فلسفي ابوريحان از بوعلي» ، بقيه مقالات پس از شهادت استاد منتشر شده و از مقالات اخير مقاله ي «اصل تضاد در فلسفه ي اسلامي» ترکيبي است از چند سخنراني و يک مقاله ي استاد در اين زمينه که البته به رؤيت ايشان رسيده و اصلاحات و اضافاتي بر آن معمول داشته بودند و پس از شهادت استاد ، با يک بازبيني که توسط برخي شاگردان ايشان انجام شد به چاپ رسيد . ساير مقالات نوشته هايي نسبتاً مدون از استاد بوده که پس از شهادت ايشان از ميان يادداشت هايشان انتخاب و چاپ شده است.  البته همه مقالات اين کتاب، فلسفي محض نيست بلکه برخي از آنها جنبه هاي ديگر نيز دارد. مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي (انسان و ايمان) اين کتاب ، نخستين مجلد از مجموعه ي شش جلدي «مقدمه اي بر جهان بيني اسلام» است که آخرين اثر نگارشي استاد شهيد به شمار مي آيد .  انگيزه ايشان از نگارش اين کتاب و کتابهاي ديگر اين مجموعه ، بيشتر رفع شبهات و نماياندن انحرافات فکري اي بوده است که در زمان نگارش اين کتابها توسط برخي از گروهها اعم از مذهبي و غير مذهبي تبليغ مي شد.  اين کتاب همچون ديگر آثار استاد شهيد از بياني ساده و روان و نثري شيوا برخوردار است ، و شايد از آن جهت که استاد عنايت داشته اند که اين کتاب براي اقشار بيشتري قابل استفاده باشد ، سادگي و رواني عبارات بيشتر رعايت شده است.  همچنين چنانکه از نام اين کتاب  برمي آيد ، مطالب آن  در بيشتر موارد به اختصار بيان شده است . تفصيل اکثر اين موارد را در ديگرآثار آن بزرگوار بايد جستجو کرد مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي (جهان بيني توحيدي)  اين کتاب دومين مجلد از مجموعه ي «مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي» است . در بخش اول کتاب ضمن تعريف «جهان بيني» ، مشخصات انواع جهان بيني ها اعم از علمي، فلسفي ومذهبي بيان شده است. سپس جهان بيني توحيدي و به ويژه اسلامي با توجه به ملاکهاي معرفي شده براي يک جهان بيني خوب، بهترين نوع جهان بيني ها ارزيابي گرديده است.  در بخش دوم کتاب ، واقعگرا بودن جهان بيني اسلامي با اشاره به آياتي از قرآن کريم اثبات شده است.  بخش سوم کتاب به بيان مراتب و درجات توحيد ، اختصاص داده شده که عبارتند از :  توحيد ذاتي، توحيد صفاتي ، توحيد افعالي و توحيد در عبادت . به دنبال اين بحث، مسئله به يگانگي رسيدن واقعيت وجودي انسان از جنبه رواني و اجتماعي مورد بررسي قرار گرفته و نظريه هاي ماترياليستي، ايده آليستي و رئاليستي دراين موضوع مشروحاً بيان شده است .   بخش چهارم کتاب به توضيح و تبيين مراتب و درجات شرک اختصاص يافته که عبارتند از :  شرک ذاتي ، شرک در خالقيت ، شرک صفاتي و شرک در پرستش . مسائلي همچون مرز توحيد و شرک ، صدق و اخلاص، وحدت و يگانگي جهان ، غيب و شهادت، دنيا و آخرت نيز در اين بخش بحث و بررسي شده است . بخش پاياني کتاب به حکمت بالغه و عدل الهي اختصاص يافته است . اين بحث در کتاب عدل الهي با شرح و بسط بيشتري بيان گرديده است.  مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي ( وحي ونبوت) اين کتاب ، سومين مجلد از مجموعه ي «مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي» است .  در ابتدا با توجه به اين حقيقت که اعتقاد به وحي و نبوت از اصل هدايت عامه در سراسر هستي نشأت مي گيرد ، لذا اين اصل لازمه ي  جهان بيني توحيدي اسلامي تلقي شده است.  سپس و يژگي هاي پيامبران ( اعجاز، عصمت ، رهبري و ...) مورد اشاره قرار گرفته است  نقش تاريخي پيامبران و نظريات گوناگون در اين باب و نيز موارد تاثير تعليمات پيامبران و تکامل تاريخي ، مباحث بعدي کتاب را تشکيل مي دهد .  مسئله مهم ديگر، هدف اصلي ازمبعوث شدن پيامبران است که در بخش «هدف نبوتها و بعثتها» مورد بحث قرار گرفته و ديدگاههاي گوناگون در اين زمينه بررسي شده است .  مباحثي چون ختم نبوت ، معجزه ، جنبه هاي اعجاز قرآن ، مشخصات جهان بيني و ايدئولوژي اسلامي، مباحث بعدي کتاب را تشکيل مي دهد که در هر يک از اين موضوعات به تفصيل سخن رفته است.  بخش آخر کتاب به سير اجمالي در تاريخ زندگي پيامبر اسلام و صفات حسنه ي آن حضرت اختصاص داده شده است. مقدمه اي بر جهان بيني اسلام (انسان در قرآن)  اين کتاب چهارمين مجلد از مجموعه ي «مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي» است . همچنان که از نام کتاب پيداست، سعي مؤلف بر اين بوده تا يک تصوير جامع و کلي از چهره انسان در آيينه ي قرآن ، فرا روي مخاطب و خواننده کتاب قرار دهد. ستايش هاي انسان در قرآن ، اولين بحث اين کتاب را تشکيل مي دهد. دراين بحث چهارده ويژگي مثبت انسان از ديدگاه قرآن آورده شده و در هر مورد آيه يا آياتي از کلام وحي نقل گرديده است . «ضد ارزشها» عنوان بحث بعدي است که در آن ، خصوصيات منفي و ناپسند انسان از نظر قرآن بيان شده است . يکي از تفاوتهاي اساسي انسان با موجودات ديگر در ناحيه ي جاذبه هايي است که به انسان احاطه دارد . اين جاذبه هاي معنوي چنين برشمرده شده اند : علم و دانايي، خير اخلاقي، جمال و زيبايي، تقديس و پرستش.  بحث ديگري که در کتاب مورد توجه قرار گرفته ، ميدان آزادي و اراده ي انسان است که عوامل گوناگوني همچون وراثت ، محيط طبيعي و جغرافيايي و اجتماعي  ،و نيز تاريخ و عوامل زماني آن را محدود مي سازد .  بحث قضا و قدر الهي، شرايط تکليف ( بلوغ، عقل ، آگاهي ...) و شرايط صحت اعمال از ديگر مباحث مهم اين کتاب است . بالاخره کتاب با بحث آگاهي هاي انسان پايان مي پذيرد . در اين بحث ابتدا يک بررسي اجمالي در خصوص ِ جهان آگاهي و خود آگاهي به عمل آمده ، و سپس انواع خودآگاهي ها (فطري ، فلسفي، جهاني و طبقاتي...) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است.  مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي (جامعه و تاريخ)  اين کتاب پنجمين مجلد از مجموعه ي «مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي» است . مي توان گفت که اين کتاب در موضوع خود خصوصاً از نظر اثبات بي پايگي ماترياليسم تاريخي و نشان دادن لغزشهاي روشنفکران مسلمان در تحليل حرکت تاريخ و عوامل محرک تاريخ ، کم نظير و شايد بي نظير است .  کتاب به دو بخش کلي «جامعه» و «تاريخ » تقسيم شده است. در بخش «جامعه» ابتدا اين بحث مورد توجه و بررسي قرار گرفته که آيا انسان بالطبع اجتماعي است؟  سپس در خصوص نوع ترکيب جامعه و نظريه هاي گوناگون در اين باب سخن رفته و نظريه ي صحيح بااستناد به آيات قرآن کريم بيان شده است.  مباحث قابل توجه ديگران دراين بخش از کتاب ، تقسيمات و قطب بنديهاي اجتماعي و نيز يگانگي يا چندگانگي جامعه ها از نظر ماهيت مي باشد. در بخش « تاريخ» ابتدا تعاريف گوناگوني از «تاريخ» بيان شده است. سپس بحث عليت در تاريخ و تباين ظاهري آن با آزادي و اختيار انسانها مورد بررسي قرار گرفته است.  از جمله مطالب مهم اين بخش ، توضيح مباني و نتايج نظريه ي ماديت تاريخ است. در اين بررسي ، متون و منابع معتبر مارکسيستي اساس قرار گرفته و از آنها براي طرح بحث استفاده شده است .  پس از طرح دقيق مباني و نتايج ماترياليسم تاريخي ، نوبت به نقد و تحليل آنها مي رسد . در اين فصل ، تجديد نظر پايه گذاران ، نقض تطابق جبري زير بنا و روبنا، عدم تطابق پايگاه طبقاتي و پايگاه ايدئولوژيکي ، و برخي موارد ديگر از جمله موارد بطلان مباني ماترياليسم تاريخي ذکر شده است.  در فصل «اسلام و ماديت تاريخي » ، منطق قرآن در تحليل و توجيه قضاياي تاريخي و رابطه ي آن با ماديت تاريخي مورد بحث قرار گرفته است. در فصل بعد تحت عنوان «معيارها» ، ملاکهايي که توسط آنها مي توان ديدگاه هر مکتب را نسبت به ماهيت رويدادهاي تاريخي شناخت، تبيين گرديده است.  «تحول و تطور تاريخ» فصل آخر کتاب را تشکيل مي دهد. در اين فصل نظريات گوناگون در باب عامل محرک تاريخ (نظريه نژادي، نظريه ي جغرافيايي...) طرح و بررسي شده است.  مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي (زندگي جاويد يا حيات اخروي )  اين کتاب ششمين و آخرين مجلد از مجموعه ي مقدمه اي بر جهان بيني اسلامي است .  در فصل اول کتاب ، راه هاي گوناگون ايمان به زندگي جاويد از اين قرار معرفي شده اند : راه شناخت خدا، راه شناخت جهان، راه شناخت روح و نفس انسان.  در فصل دوم به ماهيت مرگ پرداخته شده و بقاي روح پس از مرگ مورد بررسي قرار گرفته است.  فصل سوم به بحث درباره ي عالم برزخ ، قيامت کبري ، رابطه ي زندگي اين جهان و آن جهان ، و مطالبي از اين دست اختصاص يافته است .  در فصل پاياني کتاب نيز استدلالات قرآني در زمينه ي حيات پس از مرگ و عالم آخرت با استناد به آيات مربوط آورده شده است. در همين فصل ، دو اصل " عدل " و " حکمت الهي " به عنوان اصول مؤيد حيات جاوداني ، مورد توجه و بحث و کنکاش قرار گرفته اند. نبوت  اين کتاب مجموعه اي است مشتمل بر چهارده جلسه ي بحث و انتقاد انجمن اسلامي پزشکان که در سال 1348 هجري شمسي ايراد شده و سخنران آن استاد شهيد آيت الله مطهري بوده اند.  سبک بحث ، يک سبک ابتکاري است و در يک قالب خاص ، مثلاً قالب متکلمين يا فلاسفه جاي نمي گيرد، بلکه استاد شهيد با توجه به احاطه ي خود بر نظرات متکلمين و فلاسفه در اين باب و با توجه به برخي علوم انساني جديد مانند روان شناسي و با عنايت به شبهاتي که در اين باب هست، يک طريق مخصوص را طي کرده اند . البته سؤالاتي که در پايان جلسات مطرح شده است نيز در تعيين خط سير بحث مؤثر بوده است. استاد شهيد مطالب خود را در چهار بخش : «راههاي اثبات نبوت»، «وحي»، « معجزه» و« اعجاز قرآن» دسته بندي کرده اند و درباره ي ماهيت « وحي» و ماهيت «معجزه» که معمولاً کمتر بحث مي شود، به تفصيل سخن رانده اند.  نظام حقوق زن در اسلام  اين کتاب ، مجموعه مقالاتي است که استاد شهيد ، طي سالهاي 45- 46 شمسي در مجله ي زن روز تحت عنوان «زن در حقوق اسلامي» نشر داده اند. اين مقالات در پاسخ به سلسله مقالاتي نگارش يافته که در آنها پيشنهاداتي درباره تعويض قوانين مدني مربوط به حقوق خانواده ارائه شده و مطالبي بر ضد نصوص مُسلـَّم قرآن عرضه گرديده است .  استاد مطهري با پاسخهاي متقن و مستدل خود به اين پيشنهادها در واقع نظام حقوق زن را در مکتب متعالي اسلام طرح و بررسي نموده ، مسائلي همچون خواستگاري، ازدواج موقت، زن و استقلال اجتماعي ،اسلام و تجدد زدگي، مقام زن در قرآن و مسائل متنوع ديگري را مورد بحث و تحقيق عالمانه قرار داده اند.  نظري به نظام اقتصادي اسلام اين کتاب مشتمل بر يک ديباچه وهشت بخش است .  ديباچه از دو قسمت تشکيل شده : مقاله اي تحت عنوان « نظري به اقتصاد اسلامي» و بحثي درباره ي «اقتصاد سالم». بخش اول اين کتاب در تعريف اقتصاد و مفاهيم اقتصادي است.  در بخش دوم ، درباره ي «مالکيت از نظر فلسفي» سخن به ميان آمده است . بخشهاي سوم و چهارم را بحث درباره ي «ارزش» و «ارزش اضافي» تشکيل مي دهد.  در بخش پنجم نيز ، سرمايه داري و سوسياليسم از ديدگاه اسلام مورد بررسي قرارگرفته است.  بخش ششم را «رساله هاي اقتصادي» تشکيل مي دهد که مشتمل بر سه رساله است :  «مالکيت زمين از نظر اسلام – انفال ، مسئله ي ارث و سوسياليسم » . بخش هفتم مشتمل بر دو يادداشت است، يکي «يادداشت اسلام و اقتصاد» و ديگر «يادداشت نظري به نظام اقتصادي اسلام» که خلاصه و کلاسه ي فشرده اي است از مطالب کتاب. نقدي بر مارکسيسم اين کتاب فراهم آمده از حدود چهل و پنج جلسه بحث درباره ي فلسفه ي مارکسيسم است که در سالهاي 1355 و 1356 هجري شمسي در شهر مقدس قم و در يک جمع خصوصي از طلاب ايراد شده است.  اين بحث ها شامل دو قسمت است: قسمت اول ، سيري است در فلسفه ي مارکسيسم که بر اساس کتاب مارکس و مارکسيسم (نوشته آندره پي يتر، ترجمه شجاع الدين ضيائيان، از انتشارات دانشگاه تهران) انجام شده است. در اين قسمت نقد و بررسي فلسفه مارکسيسم مورد نظر نبوده بلکه تنها آشنا شدن با ديدگاه هاي فلسفه ي مارکسيسم مورد توجه بوده است ؛ با اين حال گاهي نيز به نقد و بررسي اجمالي نظريات مارکسيسم پرداخته شده است.  در اين قسمت، سير بحث ، مطابق فصل بندي کتاب مارکس و مارکسيسم پيش رفته است و البته همه ي بخش هاي کتاب مذکور مورد بررسي قرار نگرفته ، بلکه بخشهايي انتخاب شده است.  قسمت دوم مشتمل بر نقد و بررسي مسائل گوناگون مارکسيسم و بيان اختلاف نظرهاي اسلام و مارکسيسم درباره اين مسائل است اين کتاب ، داراي نکات بديع فراوان و حاکي از دقت نظر و نکته سنجي استاد شهيد در مسائل فلسفي است که مي توان آن را نوعي فلسفه ي تطبيقي دانست. بررسي اجمالي نهضت هاي اسلامي در صد ساله اخير اين کتاب در دو بخش تنظيم شده است .  در بخش اول ، ضمن مروري گذرا بر جنبشهاي اصلاح طلبانه ي صد ساله اخير، واژه «اصلاح» در فرهنگ اسلامي و مفهوم درست اصلاح طلبي در اين فرهنگ انسان ساز مورد بررسي قرار گرفته است .  از جمله اصلاح طلبان سده ي اخير که در اين بخش از آنها نام برده شده سيد جمال الدين اسد آبادي، شيخ محمد عبده و عبدالرحمان کواکبي مي باشد که عمدتاً اصلاح ديني را در جهان تسنن مطرح نموده اند.  در انتهاي اين بخش حرکتهاي اصلاحي در جهان تشيع و وجه تمايزآنها با حرکتهاي اصلاحي در جهان تسنن که همانا هدايت و رهبري آنها توسط روحانيت شيعه است مورد بحث واقع شده است. در بخش دوم کتاب، نهضت اسلامي ايران به طور مشخص هدف تحقيق و تتبع قرار گرفته، ماهيت، هدف، رهبري و بالاخره آفات اين نهضت به تفصيل بررسي گرديده است.  از جمله آفات نهضت مي توان به اين عوامل اشاره نمود : نفوذ انديشه هاي بيگانه، تجدد گرايي افراطي، ناتمام گذاشتن نهضت، رخنه فرصت طلبان، ابهام طرحهاي آينده، عدم خلوص. يادداشتهاي استاد مطهري (1-7)  اين مجموعه شامل يادداشتهاي استاد شهيد در بخش حروف الفبايي مي باشد و مشتمل بر مطالب گوناگوني است که از نظر اختصار و طولاني بودن مختلف اند ، به طوري که گاه در حد فيش برداري است و اجمالاً به مطلبي اشاره شده و گاه به صورت يک مقاله است.